سنخ‌شناسي انگيزش ديني بر پايه آيات و روايات

سنخ ­شناسي انگيزش ديني مي‌تواند به شناسايي مشابهت‌ها، الگومندسازي آن و مشخص نمودن رابطه بين الگوها در ميان گستره­ اي از تنوع­ ها بر اساس معياري يكسان و پذيرفته شده بينجامد. مسئله اصلي تحقيق اين است كه در منابع اصيل اسلامي چون قرآن و احاديث معصومان: چه سنخ­هايي از دينداران وجود دارند، با چه انگيزه­ هايي به دين روي مي­ آورند، و هر سنخ داراي چه نشانه­ هايي هستند؟ سنخ ­بندي دينداران در حوزه انگيزش، اغلب حول محور نظريۀ جهت­ گيري دروني و بيروني آلپورت مطرح مي­شود. اين روان‌شناس با معرفي دو نوع انگيزش ديني درون­زا و برون­زا، منشأ پذيرش دين در افراد با انگيزش ديني درون­زا را نياز اساسي آنها به اعتقادات مذهبي و پيروي از الگوي رفتاري و اعتقادي ديني براي تكامل در زندگي فردي و اجتماعي مي­داند؛ درصورتيكه افراد با انگيزش برون­زا دين را وسيله­ اي براي رسيدن به اهداف خود تلقي مي­كنند. با توجه به نوع و ماهيت پژوهش (متن محور و مبتني بر گزاره ­هاي ديني) روش به كار رفته در آن، از نوع روشهاي تحليلِ محتواست كه براي فهم متون مقدس استفاده مي­شود. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه سنخ­هاي انگيزش ديني شامل دين‌داري دنياگرا، دينداري ترس‌محور، دينداري پاداش‌محور، دينداري شكرمحور، دينداري حيا­محور و دينداري محبت‌محور است. همچنين يافته­‌ها بيانگر آن است كه شناخت، زيرساختِ سنخ­ها را تشكيل مي­دهد؛ يعني ماهيت و ميزان شناخت افراد از خداوند است كه آنها را در سنخ‌هاي متفاوت از جهت اهميت، ارزش و ثبات قرار مي‌دهد.