جايگاهِ تاريخيِ رسالۀ تقديرالمقاييس در بحث اصلاح مقياس‎ها در دورۀ قاجاريه

رسالۀ تقديرالمقاييس نوشتۀ محمدحسن‎خان اعتمادالسلطنه و اثري در مورد اصلاحِ مقياس‎ها در ايران عصر ناصري است كه در آن اعتمادالسلطنه به شكل‎گيريِ مقياس‎هاي مختلف اندازه‎گيري در ميان جوامع مختلف، وجود مقياس‎هاي گوناگون در ايران و ضرورت سامان‌دهي آن، توصيف نظامِ متريك فرانسه و ارائۀ طرحي براي يكسان‎سازي مقياس‎ها در ايران با الگوبرداري از نظامِ متريك فرانسه پرداخته است. رساله، علي‎رغم بازخواني و چاپ در نشريۀ پيام بهارستان، مورد توجه محققان قرار نگرفته و زمان تأليف و ارزش تاريخيِ آن مغفول مانده است. بنابراين، مقالۀ حاضر قصد دارد زمان تأليف و ارزش تاريخيِ رساله را به‌عنوان يك مسئله مورد بررسي قرار دهد و به اين پرسش پاسخ دهد كه رساله در بحثِ اصلاحِ مقياس‎ها چه جايگاهي دارد؟ نتيجۀ تحقيق حكايت از آن دارد كه رساله در سه سال آخر دورۀ ناصري و با الهام از بحث‎هاي منورالفكران ايرانيِ معتقد به اصلاح مقياس‎ها و مقادير و در پاسخ به نيازهاي اقتصادي آن زمان نوشته شده است و مي‎توان آن را اولين طرحِ جامع براي تأسيس يك نظام واحد در مقياس‎ها و مقادير كشور دانست.