بررسي و تحليل تشكيلات اداري خدمتگزاران آستانه مقدسه از ابتداي دوره‌ قاجار تا پايان پهلوي

يكي از قديمي ترين سازمان‌هاي اداري ـ مذهبي ايران، تشكيلات به وجود آمده در ذيل حرم حضرت معصومه (س) است كه در طول دوره‌ قاجاريه و پهلوي از حيث ملاحظات تشكيلات اداري، توسعه و تكامل پيدا كرد. اين مقاله در صدد است با روش توصيفي ـ تحليلي به اين پرسش پاسخ دهد كه در حوزه تشكيلات اداري خدمتگزاران در دوره‌ قاجاريه و پهلوي، آستانه مقدسه نيروي انساني خود را چگونه جذب و سازماندهي مي‌كرد؟ و انقلاب مشروطه و اصلاحات آمرانه دوره‌ پهلوي، چه تأثيري بر تشكيلات اداري آستانه گذاشتند؟اين پژوهش با بهره‌گيري از منابع كتابخانه‌اي و اسنادي و با روش توصيفي ـ تحليلي تنظيم شده است. نتايج نشان مي‌دهد كه در دوره‌ قاجاريه، اداره آستانه مقدسه را سادات حسيني و رضوي، با فرمان‌هاي حكومتي تحت عنوان: خدمتگزارن موروثي، اداره مي‌كردند و به‌غير از بازماندگان آنها، افراد ديگري اجازه فعاليت در آستانه مقدسه را نداشتند. همچنين مطالعات نشان مي‌دهد، انقلاب مشروطه و اصلاحات اداري آمرانه دوره‌ پهلوي، تأثير بسزايي در تشكيلات آستانه داشت، به‌گونه‌اي كه با ابلاغ نظام‌نامه اداري، قانون لباس متحدالشّكل و جواز لباس روحانيون توسط وزارت معارف، اداره آستانه در پرداخت حقوق و پوشش خدمتگزاران دگرگوني ايجاد نمود.