رويكردهاي عرفاني فيضي فياضي

شيخ ابوالفيض بن مبارك(954ـ 1004ه.) متخلّص به فيضي از بزرگ ترين شاعران قرن دهم هجري و ملك‌الشعراي دربار اكبرشاه بوده است. بر خلاف ديدگاه كساني كه او را ملحد و ديوانش را سرشار از كفريات دانسته اند، او در بارۀ دين نگاهي ژرف و با آموزه هاي عرفاني آشنايي بسيار داشته است و در عين حال از تنگ‌نظري و تعصب به دور بوده و ديوان او گنجينه‌اي عرفاني است. در اين مقاله بر بنياد اين فرضيه‌ها و با روش توصيفي- تحليلي كوشيده‌ شده است كه انديشه هاي عرفاني و اثرپذيري از مكاتب گوناگون عرفاني در ديوان فيضي واكاوي شود و به اين نتايج رسيده‌ايم كه فيضي به مكاتب عرفاني ملامتي و قلندري گرايش بيشتري داشته، همان‌گونه كه با تصوف خانقاهي سر سازش نداشته و فراوان از مظاهر آن چون خانقاه و خرقه و شيخ و ... انتقاد كرده است. شيوه‌ بيانش در تبيين مبارزه با نفس بيشتر حماسي و تأويل گرايانه  بوده و در انديشه هاي ملامتي و قلندري رندانه و طنزآميز و در شطحيات اغراق آميز و متناقض. حوادث اجتماعي و فرهنگي عصر او نيز در ديدگاه‌هاي او  اثرها داشته، به ويژه در نگاه اشراقي او و ستايش‌هاي بسيارش از خورشيد و تساهل با پيروان ديگر اديان و مكاتب.