برخي از كاستي‌ها در رازهايي از گلشن راز

گلشن راز شيخ محمود شبستري از آثار مشهور عرفاني است. شبستري اين اثر عرفاني را تحت تأثير عرفان ابن‌عربي در قرن هشتم سروده است. بازتاب فكر و انديشه و شعر شبستري در اين اثر را مي‌توان آشكارا در منابع بعد از او ديد؛ به همين سبب در گذر زمان، نزديك به پنجاه شرح و حاشيه بر آن نوشته‌اند. دكتر محمدرضا برزگر خالقي نيز اخيراً به شرح و توضيح گلشن راز پرداخته و آن را رازهايي از گلشن راز نام‌گذاري كرده است. نوشتار حاضر بر آن است كه به معرفي اجمالي شاعر و كتاب و مسلك عرفاني شبستري بپردازد. هدف عمده اين مقاله گزارش كاستي‌ها و نقص‌هاي مندرج در كار برزگر خالقي است. اثر برزگر خالقي از سه بخش عمده تشكيل شده است: مقدمه، متن گلشن راز و شرح و توضيحات برزگر خالقي؛ برزگر خالقي به تصحيح متن نپرداخته و كوشيده است با زباني ساده و به‌طور فشرده و مختصر به شرح ابيات گلشن راز بپردازد. برزگر خالقي در بخشِ شرح و توضيحات توانسته است مسائل مبهم و شطح‌گونه را تاحدّي معني كند و معني مقبول و متناسب ديني از آن به خواننده ارائه دهد؛ شارحان سنتي نگرشي مريدگونه در برابر شبستري و ابن‌عربي داشته‌اند؛ اما او برخلاف آنان چنين نگرشي ندارد. با اين حال، گاهي به نظر مي‌رسد مي‌توان بر معني درج‌شده در بخش توضيح و شرح برزگر خالقي نقادانه نگريست و از آنها خرده گرفت. اين نوشتار تاحدّ امكان و مجال محدود، آنها را بيان كرده است. روش تحقيق در اين مقاله، مقايسه‌اي، توصيفي و تحليلي است كه از شيوه‌هاي اسنادي، كتابخانه‌اي و يادداشت‌برداري در گردآوري آن بهره برده شد.