از انحصارگرايي در حقانيت تا شمول‌گرايي در نجات و تعامل انسان‌ها: بررسي ديدگاه جوادي آملي

در اين نوشتار، مسأله‌ي كثرت و تنوع ديني در آراء جوادي آملي و پاسخ او به پرسش‌هاي اصلي ذيل اين مسأله مورد بررسي قرار مي‌گيرد. هدف اين پژوهش اين است كه با روش توصيفي – تحليلي به گونه‌شناسي ديدگاه جوادي آملي در خصوص مسأله‌ي تعدد اديان پرداخته و اندراج پاسخ‌هاي او به سه پرسش اصلي مساله‌ي تعدد اديان يعني پرسش حقانيت، پرسش نجات و پرسش تعامل پيروان اديان، ذيل يكي از نظريات اصلي اين مسأله معين گردد. در راستاي دست‌يابي به اين هدف، ديدگاه جوادي آملي در خصوص پرسش حقانيت بر اساس وحدت دين و فطرت، نقد نسبيت در فاعل و واقعيت و مسأله‌ي صراط مورد واكاوي قرار گرفته و نشان داده مي‌شود كه جوادي آملي بيشتر موضعي انحصارگرايانه نسبت به حقانيت اديان دارد. جوادي آملي در پاسخ به پرسش نجات با طرح مسائلي هم‌چون هدايت و معذوريت، نگرشي شمول‌گرايانه را در پيش مي‌گيرد. در پاسخ به نحوه‌ي تعامل با پيروان ساير اديان نيز، ايشان معتقد به همزيستي مسالمت‌آميزِ متكي بر معيار و ملاك هستند همزيستي‌اي كه عملا متكي بر نگرش شمول‌گرايانه به تعدد و كثرت ديني قابل تحقق است.