چند مؤلفه پسااستعماري در رمان موسم الهجرة الى الشمال طيب صالح

نظريه پسااستعماري و ادبيات تطبيقي، هردو فرامرزي و فرافرهنگي‌اند و با «ديگري» ارتباطي ناگسستني دارند. ادوارد سعيد، هومي بابا و گاياتري اسپيواك نظريه‌پردازان مطالعات پسااستعماري در درجة نخست، تطبيق گراني بنام بوده و هستند. رمان موسم الهجرة إلي الشمال اثر الطيب صالح، برترين رمان عربي قرن بيستم و يكي از مهم‌ترين رمان‌هاي جهان است. اين پژوهش با روش توصيفي تحليلي و بر اساس مفاهيم نظريه پسااستعماري، به بررسي تصوير استعمارگر و استعمارشده در اين رمان مي‌پردازد. «تقابل شرق با غرب» از نگاه ادوارد سعيد، «دورگه بودگي و فضاي سوم» هومي بابا، و «فرودستان» اسپيواك از مهم‌ترين مباحث نظري اين پژوهش است. رمان موسم الهجرة الى الشمال تجربه كشمكش ميان شرق و غرب را بازتكرار مي‌كند كه در واقع انعكاسي از كشمكش بين راوي و خود او با جامعة سودانِ پس از استعمار است. مصطفي سعيد، راوي و شخصيت اصلي رمان ، با وجود «دورگه بودگي»، هرگز نتوانست به «فضاي سوم» از نگاه هومي بابا نزديك شود. حَسنه همسر قهرمان رمان و كشاورزان و كارگران جامعه روستايي سودان نيز از جمله استعمارشدگاني هستند كه صدايشان شنيده نمي‌شود.