بررسي استعارۀ مفهومي در تاريخ جهانگشاي جويني

تا پيش از پيدايشِ زبان‌شناختي، استعاره فقط يك ويژگيِ زبان ادبي و به‌ويژه ويژگي شعر در نظر گرفته مي‌شد كه با ديگر صورت‌هاي زباني رابطة اندكي داشت؛ اما مطالعات شناختي در زمينة استعاره، اين ديدگاه سنّتي را تغيير داد. در اين پژوهش، پس از معرفي رويكرد شناختي به استعاره، استعارة مفهومي در تاريخ جهانگشا بررسي مي‌شود. در تاريخ جهانگشاي جويني استعاره‌هاي مفهومي بسياري ديده مي‌شود؛ از آن جمله، مفاهيم موافقت، بلا، فنا، غفلت، شك و ترديد، اقبال و سعادت، دين، هدايت و بخشش هستند كه با حوزه‌هاي هدفِ تخم، تازيانه، شمشير، خواب، آتش، تاريكي، هما، شمع، نور و دامن تجلي يافته‌اند. جويني در اين استعاره‌ها بين دو حوزۀ مبدأ و هدف، نگاشت تقريباً يكسان استفاده كرده است؛ علت اين امر شرايط حاكم بر دوران نويسنده بوده است. جويني بيشتر، از عناصر اربعة آب، خاك، باد و آتش در ملموس‌سازي مفاهيم انتزاعي بهره برده است؛ دليل اين امر را مي‌توان حملۀ مغول دانست؛ زيرا حملۀ مغول به‌جز ويراني چيزي با خود به ارمغان نداشت.