تعامل اسلام و ايران مطالعه تطبيقي ديدگاه دكتر زرين‌كوب و استاد مطهري

درباره شيوه ورود اسلام به ايران و چگونگي مواجهه ايرانيان با فاتحان، چرايي و چگونگي گروش آنان به اسلام و بازتاب آن بر هويت ملي ايرانيان، نظريه‌هاي متفاوتي وجود دارد. دكتر زرين‌كوب (1378 ش) به‌عنوان مورخي نوانديش و ملي‌گرا و استاد مطهري (1358ش)، انديشمندي اسلام‌شناس و دين‌گرا، از جمله صاحب‌نظراني هستند كه به اين موضوع پرداخته‌اند.صرف‌نظر از تحول فكر دكتر زرين‌كوب در دهه‌هاي پس از نگارش كتاب «دو قرن سكوت»، اگر همين كتاب ـ كه گردآوري‌شده سلسله‌مقالات وي در آغاز فعاليت‌هاي علمي خود در يكي از نشريات است ـ مبنا قرار گيرد، مي‌توان گفت كه زرين‌كوب ضمن آنكه هويتي ايراني ـ اسلامي براي ايرانيان قائل شده، هجوم عربها به ايران را متعديانه و تغيير دينشان را به‌اجبار دانسته؛ ولي اسلام را تعالي‌بخش فرهنگ ايراني ارزيابي كرده است؛ اما استاد مطهري در كتاب خدمات متقابل اسلام و ايران با نفي تعارض بين هويت ملي و اسلاميت، ورود مسلمانان به ايران را نهضتي آزاديخواه، گروش ايرانيان به اسلام را به‌رغبت و اسلام را نجاتبخش جامعه ايراني دانسته است.