مطالعه سيتوژنتيكي برخي از گونه‌هاي آويشن بومي ايران

آويشن از مهمترين گياهان دارويي است كه كاربردهاي وسيعي در صنايع دارويي، غذايي، آرايشي و بهداشتي دارد. پژوهش‌هاي سيتوژنتيكي، نقش مهمي در تعيين قرابت گونه‌ها ايفا مي‌كند و به عنوان اولين تجزيه فيلوژني و تكامل گروه‌هاي خويشاوند مطرح است. تعداد، اندازه و شكل كروموزوم از فاكتورهاي مهم در بررسي تكامل هستند. در اصلاح ژنتيكي هر گونه گياهي داشتن اطلاعات كافي در خصوص سطح پلوئيدي و ويژگي‌هاي كاريوتيپي از مهم‌ترين نيازهاي اوليه اصلاح‌گران مي‌باشد. در اين مطالعه ويژگي‌هاي كاريوتيپي برخي گونه‌هاي آويشن متعلق به بخش Serpyllum و زير بخش Kotschyani مورد مطالعه قرار گرفت. در اين مطالعه از سلول‌هاي مريستم ريشه‌چه و در مرحله متافاز ميتوز براي بررسي ويژگي‌هاي كروموزومي و كاريوتيپي استفاده شد. بر اساس نتايج، عدد پايه كروموزومي در اكثر گونه‌ها 15=x و در برخي گونه‌ها 14=x بود. دو سطح پلوئيدي (ديپلوئيد و تتراپلوئيد) در ميان گونه‌هاي مختلف مشاهده شد. كروموزوم‌ها در اكثر گونه‌ها، به صورت متاسانتريك و ساب متاسانتريك بودند. بر اساس تقارن درون كروموزمي (A1 و TF) برخي جمعيت‌هاي گونهThymus eriocalyx  متقارن‌ترين و ابتدايي‌ترين كاريوتيپ و گونه‌هاي Thymus lancifolious وThymus fedtschenkoi نامتقارن‌ترين و كامل‌ترين كاريوتيپ را دارا بودند و بر اساس تقارن بين كروموزمي (A2) گونه Thymus eriocalyx داراي نامتقارن‌ترين كاريوتيپ بود. بر اساس جدول دوطرفه استيبنز اكثر جمعيت‌ها در كلاس 1A و 1B قرار گرفتند ولي در جمعيت‌هاي گونهT. lancifolious كلاس 2A و3B  نيز مشاهده شد. نتايج حاصل از اين مطالعه مي‌تواند براي درك بهتر جايگاه تاكسونوميكي و برنامه‌هاي اصلاح و اهلي‌سازي مفيد باشد.