رويدادهاي كوهزايي و خشكي‏ زايي در ايران

مقايسه رويدادهاي كوهزايي و خشكي‏ زايي ايران با رويدادهايي كه در بخش‏ هاي گوناگون دنيا و در محيط‏ هاي زمين‏ ساختي متفاوت شناسايي شده اند، سبب نوعي سردرگمي در ادبيات زمين ‏شناسي ايران شده است. ما پس از مرور كوتاه ماهيت فرايندهاي كوهزايي شناخته شده در دنيا و بررسي مسئله‏ هاي در پيوند با مقايسه‏ هاي يادشده در بالا، تلاش كرده‏ايم با توجه به تاريخچه زمين‏ ساختي بخش ‏هاي گوناگون ايران، به صورت سامانه ‏اي به توصيف و نام گذاري رويدادهاي مهم كوهزايي و خشكي ‏زايي كشور بپردازيم. بيشتر رويدادهاي كوهزايي پركامبرين ايران به علت ناشناس بودن سن و جايگاه زمين‏ ساختي واحدهاي سنگي نسبت داده شده به پركامبرين، با ابهام همراه هستند. پاليوزوييك ايران بيشتر با رويدادهاي خشكي‏ زايي همراه بوده است و تنها نشانه رويداد كوهزايي واقعي به كربنيفر پسين در شمال ايران باز مي‏ گردد. رويدادهاي مهم كوهزايي مزوزوييك و سنوزوييك چهره امروزي زمين‏ ساختي ايران را رقم زده ‏اند. زمين‌درز تتيس‏ كهن در شمال و مركز ايران در كوهزاد گرگاني، شكل‏ گيري لبه فعال ايران مركزي (سنندج-سيرجان) در كوهزاد اكباتاني، فرارانش افيوليت‏ هاي ايران مركزي و زاگرس در رويدادهاي كرتاسه پسين و برخورد صفحه ايران با كُنده هلمند در كوهزايي سيستاني روي دادند. شكل‏ گيري كوهزادهاي زاگرس و البرز به ترتيب از اليگوسن و ميوسن آغاز شد و دگرريختي ناشي از كوتاه‏ شدگي آنها تا به امروز ادامه دارد.