آينده‌نگري توسعه منطقه اي و تحقق‌پذيري طرح‌هاي آمايش سرزميني كشور (مطالعه موردي: استان خراسان رضوي)

تلاش براي داشتن يك برنامه ملي آمايش سرزمين در طول 45 سال گذشته همواره با موانع و چالش‌هاي متعددي مواجه شده است، اما آينده‌پژوهي در برنامه‌ريزي آمايش سرزمين با تأكيد بر عوامل كليدي، پيشران‌ها و فقدان قطعيت‌هاي توسعۀ مناطق، اجازه مي دهد با تمركز بر پيشران‌هاي كليدي به حل مسائل مبهم فايق آمد؛ و به نگاشت و مديريت آيندۀ مطلوب پرداخت. در پژوهش حاضر تلاش شده است تا با مشاركت مديران استاني و خبرگان دانشگاهي، مهمترين عوامل تأثيرگذار بر تحقق‌پذيري آمايش استان خراسان رضوي شناسايي و درنهايت سناريوهاي موثر بر تحقق‌پذيري آمايش استان تدوين شود. فرايند حاكم بر اين پژوهش از نظر هدف، كاربردي و نوع روش پژوهش توصيفي- تحليلي است. ماهيت داده ها كيفي بوده و روش گردآوري داده ها و اطلاعات به صورت كتابخانه اي، اسنادي و پيمايشي (مصاحبه) است. با بررسي منابع علمي، 107 عامل موثر بر تحقق‌پذيري طرح هاي امايش سرزمين شناسايي شد كه در 10 بُعد دسته بندي شدند؛ كه از دو گروه و در مجموع 29 نفر، شامل مديران سازمانهاي مرتبط با فرآيند آمايش سرزمين در استان و متخصصان دانشگاهي طي پرسشنامه حضوري و انلاين درخواست شد مقايسۀ زوجي ميان عوامل تأثيرگذار صورت پذيرد. تجزيه و تحليل داده ها مبتني بر تكنيك هاي آينده‌پژوهي ازجمله پويش محيطي، تحليل ساختاري و تحليل تأثير متقابل است. نتايج نشان داد تعداد خيلي زياد سناريوي ممكن پيش روي برنامه‌ريزي آمايش سرزمين در استان خراسان رضوي وجود دارد كه تعداد 598 سناريو با سازگاري ضعيف و تنها 2 سناريو در حالت سازگاري قوي و پايدار (ناسازگاري صفر) قرار دارد (3.33 درصد سناريوهاي ممكن، باورپذير هستند). سناريوي اول كه يك سناريو با جهت مثبت است، داراي مجموع امتياز اثر متقابل 228 و ارزش سازگاري 6 است، درحالي‌كه سناريوي دوم كه گوياي شرايط نامطلوب براي آينده برنامه‌ريزي آمايش سرزمين در استان خراسان رضوي است، داراي مجموع امتياز اثر متقابل 163 و ارزش سازگاري 9 مي‌باشد. سناريو سوم نيز داراي ارزش سازگاري 1- بوده و با امتياز مجموع اثر متقابل 58 ميتواند از سناريوهاي محتمل براي آينده برنامهريزي آمايش سرزمين در استان خراسان رضوي باشد