بررسي چالش‌ها و فرصت‌هاي اجتماعي، اقتصادي و سياسي تحصيل‌كردگان افغانستاني مقيم ايران

ايران و افغانستان به عنوان دو كشور همسايه، متأثر از تحولات سياسي- امنيتي، اقتصادي و فرهنگي- اجتماعي يكديگر هستند. مهاجرت گسترده افغانستاني ها به ايران از اوايل دهه 1980 به دليل تهاجم شوروي آغاز شد. نسل‌هاي اول مهاجرين افغانستاني عموماً دغدغه امنيت، بقا، كار و زندگي روزمره داشتند، اما نسل هاي نوين مهاجرين دغدغه هاي اجتماعي، علمي، فرهنگي، سياسي و اجتماعي بيشتري دارند. در همين راستا شاهد افزايش تمايل به تحصيل در ميان آنان هستيم. به هر حال، اين افراد چالش هايي را در زندگي خودشان تجربه مي كنند و از فرصت هايي نيز برخوردار هستند. پژوهش حاضر به دنبال بررسي چالش ها و فرصت هاي تحصيل‌كردگان افغانستاني مقيم ايران است. زيرساخت نظري مورد استفاده سازه انگاري بوده است. براي نيل به اين هدف از روش نظريه زمينه‌اي استفاده شده است و با استفاده از روش نمونه گيري هدفمند، با 27 نفر از تحصيل‌كردگان افغانستاني مقيم ايران و 22 نفر از صاحب‌نظران مسائل مرتبط با مهاجرين افغانستاني مصاحبه انجام شده است. يافته ها نشان دهنده اين است كه تحصيل‌كردگان افغانستاني با چالش هاي فرهنگي-اجتماعي (محدوديت‌هاي تحصيلي، تجربه تحقير و توهين، زيستِ توأم با ترس به مثابه عاجز شدن، و تصويرسازي منفي)، اقتصادي (محدوديت‌هاي شغلي، ضعف اقتصادي، محدوديت هاي سرمايه گذاري) و سياسي-امنيتي (تبعيض ساختاري، ناپايداري سياست‌ها، قوانين ناكارآمد و قطبي سازي مهاجرين) مواجه هستند. در مقابل آنان داراي فرصت هاي فرهنگي – اجتماعي (بهره مندي تحصيلي، اشتراكات فرهنگي، مدارس خودگردان و  ايجاد شبكه هاي هماهنگي)، اقتصادي (سطح رفاهي ايران و بهره مندي از شغل هاي تعريف شده) و سياسي – امنيتي (امنيت ايران و فرصت پناهنده شدن) هستند. اين چالش ها و فرصت ها را بايد در بستر تحولات سياسي و نظام سياست‌گذاري مهاجرتي ايراني كه پديده اي چندلايه است، مورد تبيين قرار داد.