الگوي مفهومي انگيزش قرآن‌بنيان (تحليل محتواي كيفي)

هدف پژوهشِ حاضر ارائه «الگوي مفهومي انگيزش مبتني بر قرآن» با بررسي مفاهيم استخراج شده از قرآن كريم بود. سؤال اصلي پژوهش عبارت بود از: «الگوي مفهومي انگيزش قرآن‌بنيان چيست؟». اين پژوهش از نوع تحقيقات بنيادي−توسعه‎اي به‌شمار مي‎رود و روش كيفي مورد استفاده در اين پژوهش، «تحليل محتواي كيفي» بود كه در آن متن آيات كل قرآن (جامعه آماري) بررسي و مضمون‌هاي مربوط به «الگوي مفهومي انگيزش» به‌عنوان نمونه (بالغ بر 2700 آيه) شناسايي شد. سپس با مراجعه به تفاسير، طبقه‌بندي مفهومي، كدگذاري باز، محوري و انتخابي صورت گرفت و محقق در راستاي ارائه الگويي جامع پس از كدگذاري به سه مضمون پايه اعم از «علّي»، «ساختاري» و «پيامدي» رسيد. يافته‌‌ها در بخش مضمون علّي متشكل از مقوله وادارنده بيروني و دروني 29 مؤلفه، بازدارنده بيروني و دروني با 16 مؤلفه طراحي شد. در مضمون ساختاري دو مقوله شناختي با 4 مؤلفه اصلي و تمايلات رفتاري با 11 مؤلفه ارائه و در مضمون پيامدي در مقوله‌هاي فردي 9 مؤلفه، خانوادگي 5 و اجتماعي 10 مؤلفه طراحي شد. روايي و اعتبار اين الگو در مرحله اوليه توسط هفده نفر از كارشناسان مورد بررسي قرار گرفت. مقدار cvr و cvi نشان‌دهنده روايي محتوايي اين الگوي مفهومي است. نتايج نشان داد الگوي مفهومي انگيزش قرآن‌بنيان با مفهوم انگيزش در روان‌شناسي معاصر از حيث ماهيت، مباني روان‌شناختي، ساختارهاي شناختي−رفتاري، عوامل مؤثر و روش سنجش متفاوت است.