جنبش دهقانان ماكو در انقلاب مشروطه: علل و پيامدها

با پيروزي انقلاب مشروطه و تأسيس انجمن هاي ايالتي و ولايتي، مشروطه‌خواهان تبليغات وسيعي با محوريت مبارزه با استبداد و پايان دادن به مناسبات ارباب ـ رعيتي در ميان دهقانان ماكو انجام دادند. اين اقدامات مؤثر واقع شد و جنبش بزرگي عليه مالكان و خوانين در روستاهاي ماكو شكل گرفت. مقالۀ پيش رو بر محور اين دو سؤال تدوين گرديده است كه علل و زمينه‌هاي شكل‌گيري اين جنبش چه بود؟ و چه تبعات و پيامدهايي داشت؟ با استفاده از داده‌هاي نشريات، اسناد و مدارك آرشيوي و كتب تاريخي، با تكيه بر روش توصيفي ـ تحليلي، به اين پرسش‌ها پاسخ داده خواهد شد. دستاورد اين پژوهش نشان مي‌دهد كه مناسبات ناعادلانۀ ارباب ـ رعيتي در ماكو و تسلط خوانين بيات بر زندگي دهقانان، در كنار تبليغات گستردۀ مشروطه‌خواهان در ميان روستاييان، از عوامل مهم شكل‌گيري اين جنبش بود. مصادرۀ املاك خوانين، تأسيس انجمن‌هاي روستايي و اخراج اقبال‌السلطنه از ماكو از مهم ترين پيامدهاي اين حركت بود. همچنين اگرچه مشروطه‌خواهان ايالت آذربايجان محرك اين جنبش بودند، در ادامۀ كار هيچ حمايتي از دهقانان ماكو نكردند و اقبال‌السلطنه با حمايت گستردۀ مستبدين جنبش دهقانان ماكو را به شدت سركوب و نظام ارباب ـ رعيتي را با شدت بيشتر در روستاها برقرار كرد.