بررسي و تبيين بنيان‌هاي وجودي، معرفتي و روشيِ عقلانيت پيشرفت (توسعه تعالي‌بخش)

«عقلانيت پيشرفت» تبيين‌كنندۀ چيستي، چرايي و چگونگي «پيشرفت» است. از آن جهت كه جوهرۀ عقلانيت را نظر و عمل انسان و جامعه پديد مي‌آورد و نظر و عمل متفرع بر هستي انديشنده، فعال و خلاق «انسان بما هو انسان» است، براي درك ابعاد «عقلانيت پيشرفت» منطقاً لازم است بنيان‌هاي وجودي و فطري نظر و عمل انسان، معطوف به پيشرفت بررسي شوند. در نگاه هستي‌شناختي حكمت و معرفت اسلامي، نظر و عمل انسان و به‌تبع انسان، جامعه، حقايقي درهم‌تنيده‌اند؛ درنتيجه تبيين بنيادهاي عقلانيت در پيوند وجودي با جوهر عقلاني و فطرت تعالي‌يابندۀ نوع انسان، همراه با درك وجودي و معرفتي، به نحو توأمان رقم خواهد خورد. متناظر با مبادي وجودي و معرفتي، روش پيشرفت شناسايي مي‌شود. با درك اين معنا، مقالۀ حاضر سعي دارد با بهره‌گيري از روش تحليل عقلاني موضوعات و مسائل در چارچوب مفهومي و نظري مباني حكمي و معرفتي اسلامي به تبيين عقلانيت پيشرفت بپردازد. در اين راستا به تبيين تقوّم معرفتي و نحوۀ امتداديابي اجتماعي و تاريخي انديشۀ پيشرفت، التفات به چيستي فهم منقَّح واقعيت پيشرفت، تبيين لايه‌هاي معرفت و واقعيت در تناظر با مراتب وجودي انسان و عالَم انساني، شناسايي چيستي تعالي و چگونگي تحقق نظري و عملي آن و مراتب استكمال عقلي در ابعاد تعالي انفسي (فرهنگي) و آفاقي (تمدني) جامعۀ انساني و روند تحقق پيشرفت در پرتو عبوديت، تعالي وجودي و شكوفايي عقلاني انسان پرداخته و تلاش كرده است تصويري از «عقلانيت پيشرفت» از منظر حكمت و معرفت اسلامي ارائه نمايد.