ژئوشيمي رسوبات پلاياي سبزوار: كاربرد آن در تعيين موقعيت تكتونيكي و شرايط آب‌وهواي ديرينه

پلاﯾﺎي ﺳﺒﺰوار در شرق ﮐﻮﯾﺮ ﺑﺰرگ اﯾﺮان ﻣﺮﮐﺰي ﺑﺎ ﻣﺴﺎﺣﺖ ﺣﺪود 2648 ﮐﯿﻠﻮﻣﺘﺮ ﻣﺮﺑﻊ واقع شده اﺳﺖ. در اين پژوهش به طبقه‌بندي، تعيين سنگ منشأ، هوازدگي و موقعيت تكتونيكي رسوبات پلاياي سبزوار با استفاده از آزمايش پراش اشعۀ ايكس (XRD)، فلورسانس اشعۀ ايكس (XRF) و ميكروسكوپ الكتروني روبشي (SEM) بر روي رسوبات پلايا پرداخته شده است. نتايج بيانگر وجود كاني‌هاي آواري و تبخيري مانند كوارتز، ايليت، پاليگورسكيت، كلسيت، دولوميت و ‌هاليت در رسوبات است. مقايسۀ بين مقادير اكسيد‌هاي اصلي و عناصر فرعي رسوبات با مقادير پوستۀ بالايي قاره‌اي نشانگر غني‌شدگي براي Fe2O3، CaO، Na2O، MgO، MnO، As، Co، Cr،Ni ، Cu، Pb، Sr، Y و Zn و تهي‌شدگي براي SiO2، Al2O3، K2O، TiO2، P2O5، Ba، Ce، Nb، Rb، V و Zr است. رسوبات بر اساس داده‌هاي ژئوشيميايي و كاني‌شناسي از نوع واكي هستند. بررسي شاخص‌هاي ژئوشيميايي Al2O3/SiO2، K2O/Na2O، Fe2O3+MgO، Cr/V و Y/Ni بيانگر تركيبات حدواسط تا مافيك است. ميزان شاخص‌هاي هوازدگي شيميايي در ناحيۀ منشأ با استفاده از روش CIA بين 32 تا 48 و براي روش CIX در حدود 43 تا 64 بوده است. همچنين بررسي مقادير SiO2 در مقابل مقادير Al2O3+K2O+Na2O نشان‌دهندۀ آب‌وهواي خشك در ناحيۀ منشأ است. نتايج بيانگر يك موقعيت تكتونيكي فعال براي رسوبات پلاياي سبزوار است.