بررسي و تحليل نظر مولوي در باب تجسم اعمال با محوريت غزليات شمس تبريزي

يكي از مهم‌ترين مباحث مربوط به عوالم پس از مرگ چگونگي دريافت جزاي اعمال در آخرت است. ديدگاه متفكران اسلامي در اين باب بر دو گونه است: برخي معتقدند كه جزاي اعمال در آخرت، نظير كيفر و پاداش‌هاي دنيوي از سنخ اعتبار و قرارداد بوده، مخالفان نظريۀ تجسم اعمال به‌شمار مي‌آيند. ايشان در تأييد ديدگاه خود به ‌دلايلي ازجمله آيات قرآن و عَرَضي بودن اعمال استناد كرده‌اند. در مقابل مدافعان نظريه تجسم اعمال معتقدند كه رابطه عمل و جزاي آن در آخرت، تكويني، از سنخ اين‌هماني و تجسم باطن و ملكوت اعمال مي‌باشد. مولوي نيز در آثار خود در مقام اثبات تكويني بودن عمل و جزاي آن در قالب تجسم ملكوتي برآمده و در اين راستا به اقامة دليل پرداخته است. وي با استناد به ادله نقلي دال بر تخلف‌ناپذير بودن وعده الهي در باب اعطاي جزاي اعمال و بر پايۀ اصل عقلي جوهري بودن ملكوت عمل در صقع نفس انسان و عدم امكان اضمحلال آن، به تبيين مباني و نتايج نظريۀ تجسم اعمال پرداخته است.