جايگاه‌شناسي «عرفان اجتماعي» در حوزة علمية قم در سدة اخير (1300ـ140ش)

ابعاد گوناگون عرفان اسلامي در روندي متكامل در متن سنت فكري ـ فرهنگي اسلامي بروز يافته‌ كه از جمله مهم‌ترين آنها «عرفان اجتماعي» است كه به ‌معناي واقعي، در سدة اخير و از متن حوزة علمية قم و به‌طور خاص‌تر، در بستر مكتب ‌امام شكل گرفته و موجب آثار فرهنگي ‌ـ تمدني بسياري شده است. عرفان اجتماعي ظرفيت‌هاي بالفعل و بالقوه فراواني دارد كه مي‌توانند تحولات بسياري را در سنت حِكمي و عرفاني و نيز در فرايند تحقق اهداف گام دوم انقلاب رقم بزنند. با اين‌ حال، چنان‌كه شايسته است بدان‌ها توجه نمي‌شود. واكاوي عرفان اجتماعي مي‌‌تواند زمينة بهره‌‌گيري‌ صحيح‌‌تر، افزون‌‌تر و عميق‌‌تر از ظرفيت‌هاي انبوه آن را فراهم سازد؛ چنان‌كه از افتادن در دام برخي آسيب‌‌ها و انحراف‌ها جلوگيري ‌‌مي‌‌كند؛ مانند دوري از هويت ناب آن، يعني «معنويت توحيدي عقلاني، شريعت‌محور و فقاهتي» يا بستر صحيحي كه مكتب ‌امام براي عرفان اجتماعي فراهم آورد. ازاين‌رو نوشتار حاضر، با به‌كارگيري روش توصيفي ـ تحليلي، به جايگاه‌شناسي عرفان اجتماعي در مهد اصلي پديدآيي و ظرف اصيل استمرار آن، يعني حوزه قم در سدة اخير مي‌پردازد.