بررسي تطبيقي عشق از ديدگاه ابن‌فارض مصري و يوحناي صليبي

«عشق الهي» بن‌مايه عرفان ابن‌فارض و عرفان يوحنا را شكل مي‌دهد. جايگاه عشق در دستگاه عرفاني آنها به‌گونه‌اي است كه هيچ آموزه‌اي را بدون عنصر «عشق» نمي‌توان يافت. عشق در تار و پود انديشه عرفاني آن دو حضور دارد. به اعتقاد ابن‌فارض و يوحناي صليبي، با جذب روح در عشق الهي، دسترسي به همه فضايل و كمالات الهي براي انسان ممكن مي‌شود. در دستگاه سير و سلوك عرفاني اين دو عارف، گذر از مقامات سلوكي بدون عشق ميسر نيست. علت و محرك ورود در وادي سلوك «عشق» است؛ همچنان‌كه نهايت اين سير و تقرب به معشوق نيز با غرق شدن در عشقي بي‌پايان همراه است. عشق همانند هستي، حقيقتي يافتني است و در حيطه فهم، محصور و محبوس نمي‌شود. هر دو عارف از عشق به‌عنوان عطيه الهي ياد كرده‌اند كه هم درد است و هم درمان. بهجت، معرفت‌بخشي، حيات‌بخشي، تهذيب، و ازلي بودن از ويژگي‌هاي مشترك عشق نزد آنان است. عشق است كه انسان را از جهنم جدايي و غربت به مقام وصل و وحدت مي‌رساند. در اين مسير عشق و اتحاد، ابن‌فارض و يوحنا هر دو بر نقش انسان كامل تأكيد فراوان دارند كه واسطه فيض و دستگير و صعوددهنده انسان‌هاست. در اين مقاله با روش تحليلي و مقايسه‌اي ديدگاه دو عارف را درباره عشق مورد بررسي قرار مي‌دهيم.