ايده وحدت شريعت، حكمت و شهود در تاريخ فلسفه اسلامي با تأكيد بر قرون 6 تا 8 هجري

موضوع اين مقاله رابطه بين شريعت، حكمت و عرفان است. توجه به تاريخ و عناصر زمان و مكانِ مباحث و موضوعات علمي، نقش بنيادي در توضيح آن‌ها و تبيين پيامدهاي مترتب بر آن‌ها دارد. پژوهش حاضر به‌ دنبال رصد تاريخي اين مسئله و تبيين اوج آن در قرن ششم تا نيمه اول قرن هشتم قمري در فضاي فكري عالم اسلام به‌ويژه در حوزه عقلي و جغرافيايي آذربايجان است و همين‌طور در صدد ارائه مدللِ نظريۀ مختار (جمع و تلفيق) از بين انواع رويكردهاست كه با روش كتابخانه‌اي سامان يافته است. يافته‌هاي تحقيق حاضر بدين قرار است: ۱. اين موضوع از مباحث كهن در بيشتر نحله‌هاي فلسفه اسلامي است؛ ۲. در مورد نسبت و رابطه اين مقولاتِ سه‌گانه با همديگر، نظرات مختلفي ارائه شده كه مقبول‌ترين آن‌ها نظريه جمع و تلفيق است؛ ۳. اولين قلۀ طرح اين جريان مربوط به حوزه عقلي آذربايجان به‌وسيلۀ شيخ شهاب‌الدين سهروردي و خواجه‌نصيرالدين طوسي و پيروان آن‌ها در قرون ششم تا هشتم قمري است.؛ 4. اين زمينه‌سازي متفكران در قرون ششم تا هشتم، طرح كامل ايده جمع و تلفيق را در فلسفه صدرايي مهيا ساخت.