مطالعه نقوش دست بافته‌ها و دستمال هاي تركمن از گذار مردم‌شناسي هنر

بيان مسئله: دست‌بافته و دست‌مال‌هاي تركمن، ساحتي از هنرهاي بومي هستند كه ضمن مرتفع‌ساختن نيازهاي زندگي و برجسته‌سازي هويت هنري، محملي براي آشكارسازي باورها از طريق بازنمايي نقوش انتزاعي و تجريدي بوده است. نكته حائز اهميت در اين آثار، اهميت و اهتمام ويژه به جنبه معناشناختي و باورمحوري نقوش، در كنار بعد زيباشناختي است. اين مسئله در ساير جوامع عشايري، به نسبت كم‌تر است. برجسته‌ترين بخش زندگي در جامعه تركمن، حضور باورها، آيين‌ها و آموزه‌هاي باستاني(شمني) و ديني است كه از طريق آثار هنري و به سبك تجريدي به مخاطب عرضه مي‌شود. ازاين‌رو، مطالعه جهان‌بيني بافنده تركمن كه در قالب انواع نگاره‌ها در دست‌بافته‌ها و دست‌مال‌ها نقش‌پردازي شده، با رويكرد مردم‌شناسي هنر ميسر است. رسالت اين رويكرد، مطالعه، فهم و درك محتواي آثار هنري، در بستر فرهنگي جامعه آفرينندگان آن است. بنابراين پرسش اصلي پژوهش اين است كه نقوش دست‌بافته‌ها و دست‌مال‌هاي تركمن از ديدگاه مردم‌شناسي هنر، داراي چه ويژگي‌هايي هستند و چگونه مي‌توان از اين ديدگاه و با لحاظ زمينه‌هاي فرهنگي تركمن به فهم معنايي و زيبايي آن‌ها، پي برد؟ هدف پژوهش: مطالعه و فهم نقوش دست‌بافته‌ها و دست‌مال‌هاي تركمن از منظر فرهنگ جامعه بافنده تركمن است. روش پژوهش: اين پژوهش از نوع كيفي و توسعه‌اي، روش تحقيق توصيفي-تحليلي و شيوه گردآوري داده‌ها كتابخانه‌اي است. نتيجه‌گيري: سبك غالب نقش‌پردازي نقوش تجريدي(عدم شباهت به مصداق بيروني) است تا انتزاعي. همچنين نقوش بيش از آنكه جنبه زيباشناختي(تزيين و آراستن)، داشته باشند، با تكيه بر عقايد و باورها، آفريده مي‌شوند و وجه نمادين و معناشناختي دارند. عمده نقوش شامل دسته نقوش محافظ (دعا، تعويذ، طلسم، خمتاز، بازوبند)، قوچك، پرندگان محلي و گل (گول، ترنج) هستند كه در هر ايل و قبيله داراي نشان و فرمي خاص است. همچنين دست‌بافته‌ها داراي كاركردهاي ويژه‌اي هستند.