بررسي تعريف پيشنهادي جروم گلمن براي تجربه‌هاي عرفاني و ديني

تعريف تجربه عرفاني و ديني و نيز نسبت ميان آنها همواره از مسائل مطرح نزد عرفان/دين‌پژوهان بوده است. به دليل گونا‌گوني تجارب موسوم به عرفاني و ديني و نيز به دليل ابهام موجود در دو اصطلاح «دين» و «عرفان»، با تعاريف متنوعي از اين تجارب مواجهيم و مطرح‌كردن تعريف اجماعي دشوار است. يكي از تلاش‌كنندگان در اين زمينه، جروم گلمن، فيلسوف دين و عرفان‌پژوه معاصر، است. گلمن با طرحي ابتكاري تجارب عرفاني و ديني را به چهار دسته تقسيم مي‌كند: تجربه عرفاني عام، تجربه عرفاني خاص، تجربه ديني عام، و تجربه ديني خاص. او جداگانه هر يك از اين اصطلاحات را تعريف، و براي هر چه روشن‌ترشدن آنها نمونه‌هاي بارزي براي هر كدام ذكر مي‌كند. در اين مقاله، ابتدا ديدگاه او را گزارش، و سپس بررسي و ارزيابي مي‌كنيم. از نظر ما، به رغم اينكه ديدگاه ابتكاري گلمن وجوه مثبتي دارد، اما در نهايت تعريفي پيشنهادي است كه نه به لحاظ توصيفي جامعيت دارد و نه مي‌تواند مشكلات پيش رو در حوزه ويژه‌اي كه وي به آن اهتمام دارد، يعني فلسفه، را به طور كامل رفع كند.