بازتاب اخبار زنان در دوره شكوفايي فرهنگ اسلامي در متون جغرافيايي با تأكيد بر أحسن التقاسيم

جايگاه زنان و شيوه حضور و ايفاي نقش اين قشر در جامعه، از موضوعاتي است كه در بررسي و تحليل هويت تاريخي ملت‌ها و ارزيابي سطح فرهنگي و تمدني جوامع گوناگون، و از جمله جوامع اسلامي، همواره مورد نظر پژوهشگران بوده است؛ اما با توجه به انعكاس كم اخبار اجتماعي زنان در منابع تاريخي اوّليه اسلامي، بايد منابع ديگر را براي آگاهي از نقش زنان كاويد. يكي از مناسب‌ترين منابع دوره اسلامي در اين زمينه، متون جغرافيايي است كه تصويري از حيات اجتماعي زنان در شهرهاي مختلف را مي‌توان در برخي از آنها يافت. كتاب احسن التقاسيم نوشته محمدبن‌احمد شمس‌الدين مَقدِسي (380 ق)، از جمله منابع جغرافيايي است كه نگاهي ويژه به مردم و آداب‌ورسوم آنها دارد. اين نوشتار، بر آن است به اين پرسش پاسخ دهد كه مَقدِسي به چه بخشي از اخبار زنان بيشتر توجه داشته و از چه زاويه‌اي به آنان نگريسته است؟ شواهد گردآوري‌شده از اين كتاب، نشان مي‌دهد كه ساحت اجتماعي فعاليت زنان، ازدواج و فساد اخلاقي، مهم‌ترين موضوعات مورد تو جه در اين كتاب در باب زنان است. همچنين، مَقدِسي از نگاه ديني به زندگي اجتماعي مردم پرداخته و از اين زاويه، كوشيده است در باره رفتار زنان داوري كند.