بررسي تطبيقي معناي محصنات در تفاسير شيعه و سني تا قرن هفتم

محصنات در آيه 24 سوره نساء، مصداق‌هاي گوناگوني در تفاسير متقدم شيعه و سني دارد. مفسران پيشين اهل سنت، بر پايه نيازها و زمينه‌هايي چون: سنت نقل مأثورات، گوناگوني رفتار پيامبر (ص) و خلفا در برخورد با اسيران و مشروعيت و تقدس خلفا، محصنات را به معناي زنان اسير شوهردار معنا كردند؛ ولي زمينه متفاوت در شيعه، مايه آن شد كه معناي زن اسير شوهردار در تفاسير پيشين شيعه بيان نشود و آن‌ها محصنات را بيش‌تر به معناي زن آزاد يا كنيز دانستند. اين تفاوت پس از نگارش تفاسير جامع نخستين از ميان رفت و بازگفت شيعيان و اهل سنت از منابع تفسيري يك ديگر، موجب شد تا تمايز نخست ميان شيعيان و اهل سنت درباره معناي محصنات، در اين تفاسير ديده نشود. به‌اين‌ترتيب، گويي به زمينه و بسترهايي كه دستاويز پذيرش يك ديدگاه تفسيري در تفسيرهاي پيشين بود، در دوره‌هاي بعد چندان توجه نشد؛ به‌ويژه آن‌كه در ميان شيعه و سني، بهره‌مندي برابر از منابع يك ديگر نبود و تفاسير شيعه بيش از اهل سنت اثر پذيرفتند و اين تأثير به دليل پذيرش ديدگاه موردپسند تفاسير پيشين اهل سنت توسط شيخ طوسي و تأثير شخصيت و كتاب‌هاي او بر مفسران بعدي شيعه بود.