مدل‌سازي و دانش فرامدل‌سازي: سنجش درك دانش‌آموزان از مدل‌سازي مفهومي در يادگيري علوم

مدل‌ها ابزارهاي تأثيرگذار در يادگيري علوم به‌شمار مي‌روند و اگر شاگردان دربارۀ ماهيت مدل‌ها، هدف از مدل‌سازي و كاربرد آن‌ها در فرايند يادگيري فكر نكنند، اين اثربخشي محدود خواهد بود. اين پژوهش درپي كاوش نوع و سطح درك شاگردان دورۀ دوم متوسطه از مدل و دانش فرامدل‌سازي در دروس فيزيك، شيمي و زيست‌شناسي است. در اين پژوهش كمّي ـ توصيفي، نمونۀ در دسترس530 نفر از دانش‌آموزان دورۀ دوم متوسطه، به‌منظور پاسخ‌گويي به پرسش‌نامۀ بررسي ميزان دانش مدل‌سازي (مدل شايستگي مدل) انتخاب شدند. به‌منظور تحليل داده‌ها از مدل سؤال ـ پاسخ امتياز پاره‌اي استفاده شد. يافته‌ها نشان داد كه شاگردان در درجۀ اول، به مدل‌هاي عيني و عملكردي فكر مي‌كنند و مدل‌هاي انتزاعي (نمودار يا معادله) در درجۀ دوم اهميت‌ قرار دارند. دانش مدل‌سازي و آگاهي از كاركرد و اهداف مدل‌ها از حوزۀ محتوايي مستقل نيست و به دنبال آن، نوع و كاربرد مدل‌ها به محتوا و درس بستگي دارد؛ به‌گونه‌اي كه شاگردان از مدل‌سازي در زيست‌ شناسي بيشتر به‌منظور توصيف پديده‌ها و در فيزيك و شيمي به‌منظور پيش‌بيني و استدلال بهره مي‌بردند. پيشنهاد مي‌شود در برنامۀ درسي علوم به مدل و دانش مدل‌سازي در محتواي درسي توجه بيشتر شود و مهارت‌هاي فراشناختي شاگردان براي تشخيص، كاربرد، بازبيني و ارزيابي مدل‌ها توسعه داده شود. همچنين معلمان علوم به استفادۀ آگاهانه از مدل‌سازي در فرايند تدريس تشويق شوند.