تبيين نقش محله‏ ها در ساختار فضايي كلان‏شهر اهواز

محله، به‏ عنوان يك نظام سكونتي، چه به ‏صورت خودانگيخته و چه به ‏صورت برنامه ‏ريزي‏ شده، از ديرباز جزء اصلي شهرها بوده است. محله داراي پويايي‏ ها و سازوكارهاي دروني و بيروني است؛ هرگاه نظام فضايي محله از تعادل و توازن برخوردار باشد ساختار فضايي شهرها به سمت تعادل و همگني فضايي پيش مي‏ رود و بالعكس. با اين نگرش، مقاله‌ حاضر درصدد شناخت وضعيت تعادل و توازن محله ‏ها در ساختار فضايي كلان‏شهر اهواز است. ازآنجاكه كلان‏شهر اهواز با شهرنشيني شتابان و توسعه‌ افقي بي‏ رويه همراه است، ضرورت دارد توسعه‌ محلات در چارچوب توسعه‌ هنجارگونه و رشد نظام‏ يافته هدايت و كنترل شود. واحدهاي تحليل در اين پژوهش شامل 139 محله در كلان‏شهر اهواز است. داده‏ هاي موردنياز شامل داده ‏هاي جمعيتي، خدماتي، نقشه‏ هاي كاربري اراضي، و شبكه‌ معابر شهري است كه به ‏صورت كتابخانه‏ اي- اسنادي و پيمايشي فراهم ‏شده است. تجزيه‏ و تحليل داده ‏ها با استفاده از تكنيك ‏هاي خودهمبستگي فضايي شامل آماره‌ موران عمومي و محلي و در چارچوب نظريه ‏‏هاي برخاسته از تحليل كنش فضايي انجام ‏شده است. نتايج پژوهش حاكي از آن است كه، بر اساس شاخص ‏هاي موردنظر در «محله ‏هاي خدمات‏ ده» و «محلات توانمندساز»، محله ‏هاي موجود در كلان‏شهر اهواز وضعيت متعادل و يكنواختي ندارند. با اين‏ حال، محله‏ هاي واقع در بخش مركزي كلان‏شهر اهواز، در مقايسه با محله‏ هاي موجود در بخش ‏هاي مياني و پيراموني، تناسب بيشتري با الگوي محله ‏هاي خدمات ‏ده و توانمندساز دارند. اين نوع عدم تعادل در وضعيت محله‏ ها و نقش نامتوازن آن‏ها در فرايند شكل‏ گيري و تكامل كليت نظام فضايي كلان‏شهر اهواز اثرهاي تعيين‏ كننده ‏اي در ساختار فضايي كل شهر داشته است.