بررسي فعاليت آنتي‌اكسيداني و تعيين محتواي فنولي و فلاونوئيدي گياه دارويي Tussilago farfara L. در طبقات ارتفاعي مختلف و مراحل فنولوژي

مقدمه: گياه علفي چندسالۀ پاي خر (.Tussilago farfara L) از خانوادۀ Asteraceae است كه برگ‌ها و گل‌هاي آن خاصيت دارويي دارد و از مواد مؤثر آن براي معالجۀ سرفه‌هاي خشك و درمان التهاب‌هاي دهان، گلو و مجاري تنفسي استفاده مي‌شود؛ بنابراين، هدف از اين مطالعه بررسي برخي ويژگي هاي فيتوشيميايي گياه پاي خر (Tussilago farfara L.) و مقايسۀ تغييرات آن در طبقات مختلف ارتفاعي و مراحل فنولوژي است. مواد و روش ها: براي بررسي روند تغييرات ميزان مادۀ مؤثر گياه موردبررسي در گراديان ارتفاعي، با توجه به حضور و فراواني گونه، طبقات ارتفاعي 1100 تا 2600 متري در استان گلستان انتخاب شد. به‌منظور نمونه‌برداري از گياه در مراحل فنولوژي (پيش از گلدهي، زمان گلدهي و پس از گلدهي) در هر طبقۀ ارتفاعي، به‌طور تصادفي از گياه در هريك از پنج طبقۀ ارتفاعي، نمونه ها جمع‌آوري و به آزمايشگاه منتقل گرديد. در پژوهش حاضر محتواي فنول كل با استفاده از روش فولين سيوكالتو، محتواي فلاونوئيد با روش آلومينيوم كلريد و همچنين بررسي فعاليت آنتي‌اكسيداني عصارۀ متانولي تهيه‌شده با استفاده از معرف DPPH صورت گرفت. يافته‌ها: نتايج نشان داد، بيشترين مقادير محتواي فنول كل، فلاونوئيد و فعاليت آنتي‌اكسيداني در ارتفاعات بالاتر از 2200 متر است و اختلاف معني‌داري ميان طبقات ارتفاعي به لحاظ ويژگي‌هاي فيتوشيميايي وجود داشت. يافته‌هاي تحقيق در بررسي و مقايسۀ خصوصيات فيتوشيميايي گياه در ميان مراحل مختلف فنولوژي نشان داد، بالاترين مقدار محتواي فنول كل و فلاونوئيد در مرحلۀ فنولوژي گلدهي و بالاترين ميزان فعاليت آنتي‌اكسيداني برگ گياه در مرحلۀ رويشي با مقدار 42.08 درصد مشاهده شد. بحث و نتيجه‌گيري: نتايج اين مطالعه اطلاعات ارزشمندي در تعيين دامنۀ ارتفاعي و مرحلۀ فنولوژي مناسب در برداشت برگ اين گياه، به‌منظور دستيابي به بالاترين مقادير محتواي فنول، فلاونوئيد و فعاليت آنتي‌اكسيداني، براي دسترسي فعالان در زمينۀ گياهان را دارويي فراهم آورد.