تأثير تحولات ميدان‌هاي پيرامون ارگ بر يكديگر در پايتخت قاجاري (ميدان‌هاي مشق، ارگ، توپخانه، سبزه‌ميدان)

روزگار قاجاريان، دوره تغييرات بنيادين و ورود مفاهيم نوين شهري بوده و ميدان‌ها، گونه‌اي از فضاهاي شهري بستر برخي از اين تغييرات بودند. هدف اين مقاله كه بر چهار ميدان اصلي پايتخت قاجاري (مشق، ارگ، توپخانه، سبزه‌ميدان) متمركز است، درك تحولات كالبدي و مكاني آنها در كنار يكديگر و مرتبط با ارگ به‌عنوان بستر شهري مشتركشان است. سؤالات پژوهش عبارت‌اند از: ۱.كدام تحولات اين چهار ميدان بر محوطه ارگ تأثيرگذار بوده است؟ ۲.تغييرات هر ميدان چه تأثيري بر تحولات ميدان‌هاي ديگر داشتند؟ با استفاده از روش تفسيري- تاريخي در منابع مكتوب دست‌اول و دوم و استاد تصويري جمع‌آوري‌ شده و استدلال منطقي يافته‌ها، ترسيم دياگرام‌ها و باز توليد برخي نقشه‌ها مشخص كرد كه اولا تحولات ميدان‌هاي ارگ، مشق و سبزه‌ميدان در دوره ناصري (پيش از گسترش شهر) و بهبود وضعيت كالبدي و عملكردي آنها سبب تولد ميدان‌هايي با طرح و كاركرد معين در شمال و جنوب ارگ شد كه تا پيش از اين فضاهاي بي‌نظم و ترتيب با عملكردهاي چندگانه بودند. همچنين تغييرات ميدان ارگ و تبديل آن به باغ گلشن، سبب تولد ميدان توپخانه در شمال ارگ و چهارمين ميدان پيرامون اين بستر شهري مشترك شد. شكل‌گيري اين ميدان جنبه ارتباطي جديدي را به سمت شمال و محله تازه‌ تاسيس دولت براي ارگ به همراه داشت. دوم اينكه ميدان‌ها پيش‌زمينه پيدايش ديگري بوده‌اند: ابتدا سبزه‌ميدان، سپس ميدان ارگ و بعد از آن ميدان مشق و در نهايت ميدان توپخانه شكل مي‌گيرد و از طرفي عملكرد و مكان‌يابي ميدان‌ها در هماهنگي با يكديگر بوده است.