نگاهي به تحولات كاركردي خيابان‌هاي حومه‌اي از دوره ايلخاني تا دوره تيموري با بررسي نمونه موردي خيابان- مزار سلطاني در هرات

حضور خيابان‌هاي حومه‌اي در شهرسازي ايران از دوره ايلخاني تا انتهاي دوره تيموري، به‌دليل نقش مواصلاتي مهمي كه ايفا مي‌كرده‌اند بسيار پررنگ و تأثيرگذار بوده است. با اين حال به‌دليل فقر در منابع تاريخي و باستان‌شناسي نمي‌توان به الگوي ساختاري اين خيابان‌هاي حومه‌اي در شهرهاي ايران تا پيش از دوره صفوي دست يافت. در اين ميان، تنها موارد قابل اتكا براي مطالعه، نوعي از خيابان‌هاي حومه‌اي است كه به‌دليل داشتن بدنه‌سازي با مصالح بنايي، در مطالعات باستان‌شناسي قابل شناسايي بوده است. اين‌گونه از خيابان‌سازي را كه به‌طور عمده در عهد تيموريان شكل گرفته و شكوفا شده به‌دليل استقرار بناي مقابر و ساير ابنيه مذهبي مي‌توان با عنوان خيابان-مزار معرفي كرد. هدف اين پژوهش علاوه بر مطالعه سير تحول خيابان‌هاي حومه‌اي در شهرهاي ايران تا پيش از دوره صفوي، مطالعه يكي از نمونه‌هاي خيابان-مزارسازي در اواخر عهد تيموري است كه با نام خيابان-مزار سلطاني شناخته شده است. سوالي كه اين پژوهش در پي پاسخ به آن بوده اين است كه خيابان‌هاي حومه‌اي چه ارتباط ساختاري با شهرها داشته‌اند و اين‌گونه از خيابان‌سازي چگونه به ايجاد خيابان-مزارهاي عهد تيموري منجر شده است؟ اين پژوهش با روش تحليلي-تاريخي انجام شده و نتايج آن گوياي آن است كه تحولات در ساخت خيابان‌هاي حومه‌اي كه از دوره ايلخاني به‌دليل استقرار اقامتگاه‌هاي سلطنتي و شهرك‌هاي حومه‌اي آغاز شده، در دوره تيموري به اوج رسيده و به‌دليل عبور اين معابر از گورستان‌هاي حاشيه شهرها، به تولد گونه‌اي جديد در خيابان‌سازي اين دوره موسوم به خيابان-مزار منجر شده است.