تعصب و قضاوت‌هاي قالبي بين‌مذهبي در ميان دانشجويان اهل سنت ايران: رويكرد شناخت اجتماعي

مقدمه: مرزنشيني بستر اجتماعي براي همزيستي اقوام و مذاهب مختلف در كردستان، سيستان و بلوچستان و تركمن صحرا در ايران است؛ اما اين بستر، مانند بسياري از زمينه ‌هاي اجتماعي مشابه، به تعصب و قضاوت‌هاي قالبي بين قومي و مذهبي و بازنمايي شناختي خود و ديگران حساس است. پژوهش حاضر به دنبال پاسخ به اين سه سوال است: 1) چه نوع پيش‌داوري‌ها و تعصبات بين مذهبي در بين دانشجويان اهل سنت ساكن كردستان، سيستان و بلوچستان و تركمن صحرا و يا مهاجر به تهران وجود دارد؟ 2) سطح پيش‌داوري‌ها و تعصبات بين مذهبي در بين دانشجويان اهل سنت و شيعه ساكن در شهرهاي مذكور چقدر است؟ 3) مهاجرت تحصيلي به تهران چه تأثيري بر نوع و سطح پيش‌داوري‌ها و تعصبات بين مذهبي دانشجويان اهل سنت دارد؟ روش كار: براي پاسخ گويي به اين سؤالات، ما از يك روش‌شناسي تركيبي بهره‌ برديم و در استان‌هاي كردستان، سيستان و بلوچستان، منطقه تركمن صحرا، و شهر تهران از طريق راهبردي پيمايش و در قالب يك مطالعه آميخته با استفاده از ابزار‌هاي كيفي و كمّي به بررسي تعصب‌هاي ميان مذهبي به مطالعه تعصب‌هاي ميان مذهبي پرداختيم. ابزار كمّي اين مطالعه برگرفته از «مدل محتواي قضاوت قالبي (SCM)» Fiske و ابزار كيفي آن، توصيف صفات خودي‌ها و ديگري‌ها است. يافته‌ها: نتايج پيمايش نشان مي‌دهد كه در خصوص دانشجويان كرد و تركمن، مهاجرت به تهران، موجب تضعيف تصوير ارتباط با اقوام شيعه استان، مشتمل بر تضعيف خوانش چگونگي تصوير خود از نگاه شيعيان استان مرزي، و همچنين، تضعيف تصوير همان ديگريِ استان براي ايشان شده است. اما در خصوص دانشجويان بلوچ، كه در هر دو شاخص بازنمايي خود و ديگري، داراي بدترين تصوير در ميان همتايان تركمن و كردِ خود در استان بوده‌اند، مي‌توان گفت كه مهاجرت به تهران موجب بهبود تصوير ارتباط با سيستاني‌هاي استان مي‌گردد. چرا كه با ارتقاء شاخص‌هاي گرمابخشي و كارآمدي، جايگاه ديگريِ استان را از نفرت و تحقير ميان گروهي دور و به سوي برتري خواني نزديك‌تر مي‌كند. نتيجه‌گيري: داده‌هاي به دست آمده اين پژوهش نشان مي‌دهد كه 1. تعصب بر ارتباط كردها، بلوچ‌ها، و تركمن‌هاي اهل تسنن با شيعيان ساكن استان‌هاي مرزي تأثير بسزائي مي‌گذارد. 2. مهاجرت تحصيلي به تهران بر تضعيف تصوير ديگري در ميان كردها و تركمن‌ها تأثيرگذار است، اما ارتباط ميان مذهبي پس از مهاجرت در ميان بلوچ‌ها كمي تسهيل مي‌گردد.