تعديل شخصيت رجالي معلي بن خنيس

از مواليان و اصحاب امام صادق(ع) معلي بن خنيس از جمله افرادي است كه مورد اتهام عده‌اي قرار گرفته و روايات ضد و نقيضي دربارۀ او در دست است. برخي از رجاليون متقدم و متأخر معتقد به وثاقت معلي بن خنيس هستند و برخي رأي بر عدم وثاقت او داده‌اند. برخي نيز راه توقف را در پيش گرفته‌اند. از جمله كساني كه به اعتبار معلي بن خنيس معتقدند مي‌توان به شيخ طوسي، آيت‌الله خويي، مسلم داوري و ديگران اشاره كرد. در مقابل، عالماني چون نجاشي و ابن‌غضائري رأي بر عدم وثاقت معلي بن خنيس داده‌اند. عده‌اي همچون علامه مجلسي و علامه حلي نيز با توجه به تعارض موجود بين قائلين به وثاقت و عدم وثاقت و عدم امكان ترجيح يكي از دو قول، توقف كرده و نظري ابراز نكرده‌اند؛ در اين ميان معلي يكي از شيوخ مشايخ ثقات شمرده شده است كه توثيقات عام رجاليون شامل وي نيز مي‌گردد. بنابراين تضعيف او نقض اين قاعدۀ رجالي به شمار خواهد رفت. ازاين‌رو شايسته است دلايل و استدلالات طرفين مدعا را مورد نقد و بررسي قرار داد تا ديدگاه و اعتقاد صواب تمييز داده شود. در اين مقاله، سعي بر اين است كه با بررسي اقوال بزرگان و اخبار در دسترس، وثاقت او مورد بررسي قرار گيرد تا در حد امكان، چهرۀ واقعي او از نظر وثاقت شناخته شود. براي اين منظور از كتاب‌هاي رجالي راويان حديث معتبر شيعه بهره گرفته شده است.