تحليل انتقادي روش فقه‌الحديثي سيوطي در تنوير الحوالك

تنوير الحوالك شرح مختصر سيوطي بر موطأ مالك است. سيوطي به‌طور عمده در اين اثر به شرح و بسط مفهوم متن احاديث پرداخته است؛ ازاين‌رو مي‌توان نوشتۀ مذكور را مجموعه‌اي فقه‌الحديثي به حساب آورد. شناخت فقه‌الحديث ثمرۀ ساير علوم حديث بوده و آگاهي از شيوۀ پيشينيان به‌خصوص شارحان جامع‌نگاري همچون سيوطي در فهم احاديث مي‌تواند به تصحيح يا تعميق فهم ما بينجامد. لذا اين جستار درصدد است با استفاده از روش توصيفي‌تحليلي به واكاوي انتقادي روش فقه‌الحديثي سيوطي در تنوير الحوالك بپردازد. به‌رغم آنكه سيوطي تلاش كرده تا روايات موطأ را در زمرۀ روايات صحيح جلوه دهد، توجه به اوضاع نابسامان نقل و نگارش حديث و شكل‌گيري روايات جعلي فراوان در زمانۀ مالك و تجديدنظرهاي مكرر وي، نمايانگر آن است كه حتي آخرين نسخۀ موطأ نيز انتخاب نهايي و قطعي مالك نبوده است. اشتمال موطأ بر روايات موقوف و مقطوع و عنايت به عدم حجيت آراء و فتاواي صحابه و تابعين، دليل ديگري بر بطلان ديدگاه سيوطي است. وي پس از طرح مباحث سندي، از طرق گوناگون به شرح احاديث پرداخته است. طرح مباحث بلاغي و توجه به مفاهيم حقيقت و مجاز و دوري از تجسيم و ظاهري‌گري، جمع ميان احاديث متعارض تا حد امكان و اندك‌ شمردن مصاديق وقوع نسخ، عدم رعايت انصاف در تبيين مسائل كلامي مانند مسئلۀ ارث‌ گذاشتن انبيا و بهره‌ نيافتن كافي و وافي از آيات قرآن در شرح احاديث از جمله محاسن و معايب روش فقه‌الحديثي سيوطي است.