بازتاب مرگ و مرگ‌انديشي در ادبيات داستاني معاصر ايران (بر پايۀ پنج اثر برجسته)

جستار پيش‌رو با عنوان: بازتاب مرگ و مرگ انديشي در ادبيات داستاني معاصر، به دنبال آن است تا با روش تحليلي- توصيفي موضوع مرگ و چگونگي انعكاس آن را در پنج اثر برجستۀ داستاني معاصر (تا پيش از انقلاب اسلامي) بررسي و از اين طريق ديدگاه نويسندگان اين آثار را دربارۀ مرگ و جهان پس از آن به خواننده ارائه نمايد. پنج داستان انتخاب‌شده در اين مقاله عبارت‌اند از: دارالمجانين اثر محمدعلي جمال‌زاده، بوف كور اثر صادق هدايت، عزاداران بَيَل اثر غلامحسين ساعدي، روز اول قبر اثر صادق چوبك و كليدر اثر محمود  دولت‌آبادي. در بررسي و واكاوي آثار يادشده كه در چهارچوب مؤلفه‌هاي: روان شناختي، فلسفي و فرهنگي- تاريخي انجام پذيرفت، آنچه به‌دست آمد عبارت است از: «مرگ» و «پايان زندگي» يكي از مهم‌ترين دغدغه‌هاي اهل قلم در اين عهد و عصر بوده، در نوشته‌هاي آنان عمدتاً بازيابي منفي داشته است. البته، اين بازتاب بيش‌تر برخاسته از دو مؤلفه فرهنگي و اجتماعي است تا مؤلفه‌هاي ديگر. در تفاوت بين اين آثار نيز بايد گفت: مفهوم «مرگ» در رمان كليدر با «شهادت» گره خورده و ـ برخلاف چهار رمان ديگر ـ رنگي آرماني و ارزشي به خود گرفته است.