نظريه‌هاي انحطاط تمدن اسلامي

برآمدن و برافتادن تمدن ‏هاي گوناگون بشري از حوادثي بوده كه توجه بسياري از انديشمندان در حوزۀ تاريخ، تمدن ‏پژوهي و جامعه ‏شناسي را به خود معطوف كرده است. تمدن اسلامي نيز كه در سده ‏هايي از تاريخ، از درخشش خيره ‏كنندۀ علمي برخوردار بود، اما در ادامۀ حيات خويش به افول علمي دچار شد، اذهان انديشمندان و پژوهشگران را به پرسش در چگونگي و چرايي علت افول يا انحطاط آن درگير ساخت. پرسش قابل طرح اين است كه آيا در بررسي انحطاط تمدني اسلام، جداي از علل و عواملي كه استدلال شده، نظريه‏ يا نظريه ‏هايي مطرح شده است؟ هدف اين مقاله، ارائه و دسته ‏بندي نظريه ‏هاي انحطاط تمدن اسلامي از خلال علل و عوامل گوناگوني است كه در اين باره مطرح شده است. يافتۀ پژوهش نشان داده است كه از ديدگاه‏ هاي مطرح‌شده در چرايي افول تمدن اسلامي مي‏توان نظريه‏ هايي را برساخت كه يا نگاه به عوامل درون‏تمدني دارند يا به عوامل برون ‏تمدني نظر كرده ‏اند.