تحليل همديد و ماهواره‌اي طوفان‌هاي گرد و غبار غرب و شمال غرب ايران (مطالعه موردي: طوفان‌هاي گرد و غبار روزهاي 15 تا 20 ژوئيه 2000 و 17 تا 22 ژوئن 2012)

در اين پژوهش، شمال غرب و غرب ايران شامل استان هاي اردبيل، آذربايجان شرقي، آذربايجان غربي، كردستان، زنجان، همدان، كرمانشاه و ايلام از نظر فراواني پديده گرد و غبار و علل وقوع آن بررسي شد. براي شناسايي منبع طوفان گرد و غبار، طوفان‌هاي گرد و غبار روزهاي 15 تا 20 ژوئيه 2000 و 17 تا 22 ژوئن 2012 (به عنوان نمونه) با استفاده از تصاوير ماهواره اي موديس شرح داده ‌شد. براي شناسايي اين پديده، از شاخص اختلاف دماي روشني (BTD) و تركيب رنگي كاذب (RGB) استفاده شد. براي تحليل سينوپتيك روزهاي مذكور نيز داده هاي مربوط به جو بالا از مركز ملي اقيانوس و جوي به ‌صورت روزانه دريافت شد. نتايج نشان داد كه منابع اصلي گرد و غبارهاي غرب و شمال غرب ايران، نواحي بياباني عراق، شبه جزيره عربستان و صحراي بزرگ آفريقا است. نتايج تحليل همديد روزهاي مورد مطالعه نيز نشان داد كه در تراز سطح دريا، وجود مركز كم‌فشار بر روي عربستان و عراق مهم ترين علت بروز طوفان گرد و غبار در غرب و شمال غرب ايران است. اين كم فشارها شرايط مناسبي را براي صعود حجم عظيمي از گرد و غبار به هوا فراهم كرده اند. بررسي نقشه‌هاي تراز 500 هكتوپاسكال نشان داد كه مهم ترين عامل ايجاد گرد و غبار در غرب و شمال غرب ايران، حاكميت زبانه پرفشار جنب حاره آزور و قرارگيري منطقه در زير آن است. به طور كلي، استقرار مركز كم‌فشار بر روي منطقه و حاكميت پرفشار جنب حاره آزور، زمينه‌ساز شروع گرد و غبارهاي گسترده در شرايط آب و هوايي خشك است كه فقدان پوشش گياهي متراكم در منطقه به تشديد اين پديده منجر شده است. استفاده از تصاوير ماهواره‌اي و تكنيك‌هاي سنجش از دوري نيز مي‌تواند اطلاعات مناسبي را در خصوص رديابي منشأ و سطح گستردگي اين پديده در اختيار مديران و تصميم گيران قرار دهد.