تحليل انتقادي گفتمان تربيتي در ادبيات داستاني ديني كودكان: تحليل داستان پرواز به‌سوي سياره آزادي

ادبيات داستاني كودكان يكي از مؤثرترين اشكال تعليم و تربيت غيررسمي است؛ كه متأثر از ايدئولوژي و گفتمان‌هاي موجود برخي عناصر تربيتي را در كانون توجه قرارمي‌دهد. محمود حكيمي به‌عنوان يكي از پركارترين نويسندگان كودكان در فضاي اجتماعي و سياسي سال‌هاي قبل از انقلاب اسلامي و در تقابل با گفتمان نظام سلطه به نگارش داستان‌هايي براي كودكان پرداخته است و تربيت ديني را كه دغدغه‌ي‌ خود و بخشي از جامعه روشنفكري آن زمان بود را محتواي مناسب براي داستان‌هايش انتخاب كرده است. پژوهش حاضر با روش تحليل گفتمان انتقادي و به‌صورت هدفمند داستان «پرواز به‌سوي سياره آزادي» را كه از گونه داستان‌هاي ديني است، با هدف استخراج برخي عناصر تربيتي شامل اهداف تربيتي، الگوهاي رفتاري و روش‌هاي تربيتي كه در نظام‌هاي اعتقادي (ايدئولوژي‌ها) بيشتر موردتوجه قرار مي‌گيرند، تحليل و تبيين كرده است. نتايج اين پژوهش ازنظر تحليل گفتماني وجود پنج گفتمان را تائيد مي‌كند. حكيمي چهار گفتمان رايج هم‌عصر خود يعني؛ گفتمان چپ ماركسيست، مسيحيت، ملي‌گرايي و سكولار را توصيف و موردنقد قرار داده است. گفتمان پنجم، گفتمان اسلام شيعه و گفتمان غالب و تعلق گفتماني او است و مضامين تربيتي در اين اثر متأثر از همين گفتمان و در تقابل با ساير گفتمان‌ها شكل‌گرفته و ضمن به حاشيه بردن ساير گفتمان‌ها، گفتمان خود را برتري بخشيده است.