الگوهاي سكناگزيني و پراكنش محوطه‌هاي عصر آهن در حوضه آبريز اترك مياني

استقرارهاي انساني تحت تأثير عوامل و نيروهاي فضاساز، همواره با تأثيرپذيري از فرآيندهاي دروني و بيروني مختلف درحال تغيير و تحول بوده‌اند. در اين ميان استقرارهاي انساني، به‌عنوان جزئي از نظام‌هاي جغرافيايي، كه خود متشكل از اجزاي مرتبط به يكديگرند، متأثر از موقعيت و جايگاه مكاني‌ـ فضايي، داراي تعامل يا ارتباط خود با محيط بوده‌اند. در اين ميان نقش عوامل محيطي‌ـ طبيعي در سازمان فضايي استقرارهاي انساني بسيار برجسته است؛ چراكه شكل‌گيري، تداوم و يا ترك استقرارها بر اساس استفاده از منابع آب و خاك بوده و گاهي دوام و پايداري آنها نيز در وجود يا عدم وجود منابع طبيعي است. بسترهاي محيطي و طبيعي شرايط لازم را براي استقرار سكونتگاه‌هاي انساني مهيا مي‌كنند، ولي بعضي از آنها شرايط پايدارتر را نسبت به برخي عوامل دارند. اين پارامترها عبارت‌اند از: شيب، ارتفاع از سطح دريا، منابع آب، خاك و قابليت اراضي. پژوهش حاضر از نوع توصيفي‌ـ تحليلي است كه براي بررسي الگوهاي سكني‌گزيني و پراكنش محوطه‌هاي عصر آهن در حوضه آبريز اترك مياني مي‌پردازد. به‌منظور دستيابي به اهداف پژوهش، 6 معيار طبيعي شامل مساحت محوطه‌ها، ارتفاع از سطح دريا، درجه شيب، فاصله محوطه‌ها از منابع آب، مسيرهاي ارتباطي و نوع پوشش گياهي به‌عنوان عوامل مؤثر در استقرار سكونتگاه‌ها انتخاب شده و با استفاده از روش‌هاي آماري در محيط GIS و SPSS مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته‌اند. به نظر مي‌رسد كه پديده‌هاي طبيعي در مكان‌گزيني، گسترش و توسعه فيزيكي استقرارهاي عصر آهن تأثير به سزايي داشته‌اند و محوطه‌هاي اين دوره در دو بخش دشت رسوبي و منطقه كوهستاني شكل گرفته‌اند.