ارزيابي خطر آلودگي فلزات سنگين در رسوبات سطحي رودخانه‌هاي غرب و جنوب غرب درياچه اروميه

Assessment risk of heavy metal contamination in the surface sediments of Urmia Lake’s west and southwest rivers

در اين پژوهش به­منظور بررسي آلودگي رسوبات سطحي رودخانه­هاي غرب و جنوب غرب درياچه اروميه، 20 نمونه سطحي از عمق صفر تا 10سانتي­متري رسوبات برداشته شد. پس از عبور نمونه­ها از الك 2 ميلي­متري، مقدار كل فلزات سنگين به دست آمد. سپس شاخص زمين­انباشت (Igeo)، شاخص غني­شدگي (EF) و شاخص آلودگي (PI) فلزات محاسبه شدند. بر اساس نتايج حاصل، شاخص زمين­انباشت نيكل، كبالت، كروم، آرسنيك و كادميوم در همه رسوبات در محدوده ريسك خيلي­زياد (2 1) يا زياد (2 ) قرار مي­گيرند. ضريب غني­شدگي نيكل در رسوبات باراندوزچاي و گدارچاي در محدوده آلودگي فوق­العاده زياد (40 EF >20) را نشان مي­دهد. شاخص غني­شدگي در مورد كادميوم، مس، كبالت و كروم تقريبا در تمام رودخانه­ها گواه آلودگي زياد و در مورد روي مبين آلودگي متوسط تا زياد است. آرسنيك بيشترين ميانگين شاخص آلودگي را رسوبات نازلوچاي نشان مي­دهد. ماتريس همبستگي آماري، بيشترين ميزان همبستگي را بين كبالت و كروم با نيكل نشان مي­دهد كه دليل آن، منشا زمين­زاد مشترك آن­ها و همبستگي معنادار نيكل با ماسه مبين منشا طبيعي اين عنصر در نظر گرفته مي­شود. همبستگي روي با ماده آلي و رس معني­دار و احتمالا به دليل جذب روي توسط رس و ماده آلي است. بين آرسنيك با كادميوم معنا­داري رابطه وجود دارد. آناليز مولفه­هاي اصلي حاكي از وجود 4 منشا براي فلزات سنگين مورد مطالعه است كه 4 مولفه اول با مقادير ويژه بالاتر از 1، بيش از 85 درصد از واريانس داده­ها را تعيين مي­كنند. در مولفه اول فلزات نيكل و كروم به­همراه ماسه داراي بيشترين وزن هستند. روي، مس و pH در مولفه دوم قرار مي­گيرند، كادميوم و ارسنيك در مولفه سوم و ماده آلي و سرب در مولفه چهارم داراي بيشترين وزن هستند.

In this study, in order to investigate the contamination of surface sediments in west and southwest rivers of Lake Urmia, 20 surface samples were taken from a depth of 0-10 cm. After passing the samples through a 2 mm sieve, the total amount of heavy metals was obtained by ICP-OES. Then the geo-accumulation index (Igeo), enrichment index (EF) and pollution index (PI) of metals was calculated. Based on the results, geo-accumulation indices of nickel, cobalt, chromium, arsenic and cadmium in all sediments are in the risk range of extremely high (1< <2) or high ( >2). Nickel enrichment coefficient in Barandozchai and Gadarchai sediments is extremely high (EF>40) and in Shahrchai, Mahabadchai, Nazluchai and Simineh rivers in very high pollution range (20