مدل‌سازي تغييرات زماني و مكاني سطح ايستابي آبخوان دشت صحنه - بيستون با استفاده از سيستم اطلاعات جغرافيايي

آب زيرزميني يكي از منابع مهم آبي به‌خصوص در مناطق خشك و نيمه‌خشك جهان مانند ايران بوده و در سال‌هاي اخير به‌دليل برداشت‌هاي بي‌رويه به‌شدت رو به كاهش رفته است. هدف اين پژوهش تعيين بهترين مدل درون‌يابي و بررسي تغييرات زماني و مكاني سطح آب زيرزميني در دشت صحنه - بيستون استان كرمانشاه طي سه دهه بين سال‌هاي 1370 تا 1399 است. بدين‌منظور نخست چهار نيم‌تغييرنماي گوسي، خطي، كروي و تواني براي مشاهدات به‌دست آمد. در مرحله بعد بهترين نيم‌تغييرنما و روش ميان‌يابي از بين روش‌هاي مورد بررسي براي پهنه‌بندي سطح آب زيرزميني در منطقه انتخاب شد. به‌منظور ارزيابي و تعيين مناسب‌ترين نيم‌تغييرنما و روش ميان‌يابي براي پهنه‌بندي، كمترين مقدار مجموع معيارهاي خطاي RMSE، MBE، MAE و بيشترين مقدار ضريب تعيين (R^2) بين مشاهدات و برآوردها در هر سه دهه و ميانگين كل دوره محاسبه و درنظر گرفته شد. نتايج نشان داد كه روش كريجينگ معمولي با وريوگرام گوسي بهترين روش براي ميان‌يابي عمق سطح آب زيرزميني در دشت صحنه – بيستون است. اختلاف بين حداقل و حداكثر سطح ايستابي آب زيرزميني بر مبناي چاه‌هاي مشاهده‌اي و مدل پهنه‌بندي به‌ترتيب بين 1279 تا 1372 متر و 1289 تا 1409 متر در دوره مورد بررسي است و با نزديكي به نواحي مركزي و جنوبي، سطح آب زيرزميني در عمق بيشتري قرار مي‌گيرد. بيشترين ميزان كاهش و افزايش تغييرات سطح آب زيرزميني در طول سه دهه نسبت به همديگر به‌ترتيب ۱۲ و ۱۹ متر بوده است. همچنين تغييرات سطح آب زيرزميني در طي اين سه دهه نشان مي‌دهد سطح تراز آب زيرزميني در هر دو دهه دوم و سوم نسبت به دهه اول و دهه سوم نسبت به دهه دوم در بيشتر از 50 درصد منطقه افزايش ‌يافته است. اين موضوع مي‌تواند ناشي از ترسالي و مديريت بهينه برداشت آب زيرزميني در اين سال‌ها باشد. بنابراين نتايج پايش تغييرات آب زيرزميني در سه دهه اخير كمك مؤثري براي كارشناسان و بهره‌برداران در برنامه‌ريزي و مديريت بهينه آب زيرزميني به‌منظور توسعه پايدار منابع آبي را به‌همراه دارد.