بررسي صوت‌شناختي و شنيداري واكه‌هاي سادۀ واجي گويش خوافي

خوافي يكي از گويش‌هاي زبان فارسي است كه در شهر خواف (واقع در استان خراسان رضوي) رايج است. اين گويش از لحاظ آوايي، واجي، واژگاني و صرفي با فارسي معيار تفاوت‌هاي بسياري دارد. در مقالۀ پيشِ رو، واكه‌هاي سادۀ واجي گويش خوافي با ارائۀ جفت‌هاي كمينه و براساس نظريۀ واج‌شناسي زايشي، توصيف و ‌طبقه‌بندي شده ‌است. براي بررسي و مقايسۀ دقيق و كمّي اين واكه‌ها، آزمايشي صوت‌شناختي با حضور هشت گويشور مرد در شهر خواف برگزار شد و در چارچوب نظريۀ منبع‌‌ـصافي، مشخصه‌هاي صوتي اين واكه‌ها در هجاي باز بي‌تكيه بررسي و اندازه‌گيري گرديد. در اين جستار، ابتدا ميانگينِ بسامدِ سازه‌هايِ اول و دومِ (همبسته‌هاي صوت‌شناختي كيفيت) واكه‌هايِ سادۀ خوافي و فارسي معيار در مقياس هرتز و ميانگين ديرش اين واكه‌ها برحسب هزارم ‌ثانيه ارائه شده ‌است؛ سپس ميزانِ تفاوتِ مقاديرِ مشخصه‌هايِ صوتيِ واكه‌هايِ خوافي با واكه‌هاي فارسي معيار به درصد محاسبه شده و نتايج حاصل تحليل گرديده‌ است. در ادامه، فضاي واكه‌اي صوت‌شناختي گويش خوافي در مقايسه با فارسي معيار ترسيم شده ‌است. براي بررسي اين واكه‌ها از منظر شنيداري، مقادير سازه‌هاي اول و دوم از مقياس هرتز به مقياس شنيداري و غيرخطي بارك تبديل و در جدولي ارائه شده و سپس براساس اين ارقام و به‌منظور سنجش دقيق‌تر تفاوت‌ها و شباهت‌ها، فاصلۀ اقليدسي واكه‌هاي خوافي با واكه‌هاي فارسي معيار محاسبه گرديده‌ است.