فرايندهاي اخفاء و اقلاب در قرائت قرآن كريم بر پايۀ نظريۀ بهينگي

قرائت قرآن كريم داراي ويژگي‌هاي واج‌شناختي خاص خود است كه فراتر از چارچوب‌ سنتيِ تجويد، قابليت بررسي در چارچوب نظريه‌هاي نوين علم واج‌شناسي را نيز دارد. دو فرايند اخفاء و اقلاب دو گونه از فرايندهاي همگوني جزئيِ همخوان /n/ با همخوان مجاور در جايگاه توليد به شمار مي‌روند. فرايند اخفاء در بافتي رخ مي‌دهد كه همخوان /n/ پيش از پانزده همخوان گرفتۀ دهاني يعني/z/ ، /ẓ/، /s/،/ṣ/ ، /t/،/ṭ/ ،/d/ ،/ḍ/ ،/q/ ،/f/ ، /k/،/ʤ/ ، /ʃ/، /ð/ و /θ/ قرار داشته باشد. فرايند اقلاب نيز شامل همگوني در جايگاه توليد لبي است كه در بافتي رخ مي‌دهد كه همخوان /n/ پيش از همخوان دولبي /b/‌ قرار داشته باشد. اقلاب را مي‌توان يكي از گونه‌هاي فرايند اخفاء به شمار آورد، زيرا در هر دو فرايند «همگوني جزئي جايگاه توليد خيشومي» رخ داده است. ازاين رو، همخوان /b/ بايد در فهرست همخوان‌هاي ايجادكنندۀ اخفاء گنجانده شود و نبايد اقلاب را فرايند جداگانه‌اي دانست. پس، همخوان‌هاي ايجادكنندۀ فرايند اخفاء را بايد شانزده مورد برشمرد. هدف از اين پژوهشِ توصيفي ـ تحليلي در چارچوب نظريۀ بهينگي، پاسخ به اين پرسش‌ است كه چه محدوديت‌هايي و در قالب چه رتبه‌بندي‌ موجب رخداد اين فرايندها مي‌شوند. نتايج اين پژوهش نشان مي‌دهد كه محدوديت AGREE[place] عامل اصلي رخداد فرايند همگوني جايگاه توليد خيشومي در دو فرايند اخفاء و اقلاب است. همچنين، محدوديت *[-long N]Obs عامل كشش همخوان خيشومي پيش از همخوان گرفته است.