ارزيابي تغيير مقدار تبخير و تعرق مرجع در ايران طي دهه‌هاي اخير

بررسي تبخير و تعرق مرجع در مناطق خشك و نيمه خشكي مانند كشور ايران براي مديريت علمي منابع آب ضروري است. در پژوهش حاضر تبخير و تعرق مرجع طي دهه‌هاي اخير مورد بررسي قرار گرفت. براي اين منظور از داده‌هاي 40 ايستگاه همديدي (1356 تا 1400) بهره‌گيري شد. برپايۀ طبقه‌بندي اقليمي ايستگاه‌ها به روش كوپن-گايگر، 7 طبقۀ اقليمي حاصل شد. براي برآورد تبخير و تعرق، روش‌هاي فائو پنمن مانتيث، هارگريوز ساماني و پريستلي تيلور استفاده شد. اعتبارسنجي نتايج حاصل از برآورد تبخير و تعرق با استفاده از آماره‌هاي RMSE و MAE نشان داد كه روش‌هاي هارگريوز ساماني و پريستلي تيلور در مقايسه با روش استاندارد فائو پنمن مانتيث؛ روش مناسب برآورد تبخير و تعرق براي هر اقليم است. مطابق ارزيابي، روش هارگريوز ساماني در اقليم‌هاي نيمه‌بياباني، استپ خشك و سرد، بيابان خشك، معتدل با تابستان‌هاي خشك، نيمه‌بياباني بسيار گرم و اقليم برفي به ترتيب با تعداد 9، 6، 5، 5، 2 و 2 ايستگاه و پريستلي تيلور در اقليم‌هاي بياباني خشك، معتدل با تابستان‌هاي خشك، نيمه‌بياباني و نيمه‌بياباني بسيار گرم با تعداد ايستگاه‌هاي 3، 3، 2 و 1 روش برتر شناخته شدند. در اقليم معتدل پرباران بندر انزلي، روش هارگريوز ساماني و در رشت پريستلي تيلور، مناسب ارزيابي شد. نتايج در مقياس ماهانه و سالانه پهنه‌بندي و تحليل شد. آزمون‌هاي من كندال، شيب سن و روند نوآورانه ITA براي ارزيابي تغييرات روند تبخير و تعرق استفاده شدند. براساس نتايج تركيب عناصر اقليمي، عوامل محلي نظير ارتفاعات و عرض جغرافيايي و فرامحلي مانند عناصر گردش عمومي جو بر تغيير روند تبخير و تعرق نقش زيادي دارند. بطوري كه در عرض‌هاي جنوبي كه از گرمايش بيشتر سطح زمين برخوردارند، مقدار تبخير و تعرق بيشتر و در عرض‌هاي شمالي به دليل دماي پايين‌تر، كمتر است. نتايج حاكي از آن است كه روند سالانۀ تبخير و تعرق افزايشي و نياز آبي گياهان افزايش يافته است.