بررسي امكان‎ تكوّن دانش اقتصاد در پارادايم اسلامي

اعتبار بحث از نظام اقتصادي اسلام با چالش‎هاي نظري در دو سطح امكان تحقق و كيفيت تكّون مواجه است. در مقاله پيش‎رو، اين دو چالش با استناد به مباني انديشه اسلامي مورد كاوش قرار گرفته و پاسخ داده شده است. اسلام و حاكميت برانگيخته از آن، يك كل نظام‎مند بوده و شامل زيرنظام‎هاي متنوع از جمله نظام اقتصادي است و هنگام تحقيق درباره هر يك از اجزاي اسلام، بايد جزء مورد نظر را در درون آن كل مطالعه كرد. دراينجا اين سؤال مطرح مي‎شود كه آيا اين موضوع در مورد زيرنظام‎ها نيز صادق است؟ رويكردهاي مطالعاتي مربوط به اقتصاد اسلامي چيست و چه وضعيتي را ترسيم مي‎كند؟به نظر نگارنده، اقتصاد اسلامي مجموعه‎اي از ايده‎ها در حوزه‎هاي متنوع است و براي اينكه به‎صورت چارچوب منسجم علمي درآيد، لازم است با رويكردي جامع و نظام‎مند مورد توجه واقع شود؛ وگرنه رويكردهاي تك بعدي− هرچند ارزشمند− نيل به مقصود را از دسترس خارج مي‎كند. پيش از بررسي اين موضوع، لازم است به اين پرسش پرداخته شود كه آيا اساساً اقتصاد اسلامي امكان تحقّق خارجي دارد؟ غالباً گفته مي‎شود كه اقتصاد علمي اثباتي است؛ ولي اسلام شامل آموزه‎هاي هنجاري مي‎باشد؛ ازاين‎رو همان‎گونه‎كه فيزيك با وصف اسلامي بي‎معناست، اقتصاد نيز چنين است. فرضيه ما اين است كه اقتصاد اسلامي كاملاً ممكن و شدني است و با روشي نوين به اثبات آن خواهيم پرداخت؛ بنابراين متون علمي مرتبط با اقتصاد اسلامي مي‎تواند شكل گرفته، به‎تدريج گزاره‎هاي اين علم به محك آزمون درآيد و سپس در مسير اجرا قرار گيرد.