بررسي نقش نفس و بدن در پيدايش لذت و الم براساس ديدگاه ابن‌سينا و ملاصدرا

تبيين علوم تجربي و فلسفۀ اسلامي از لذت و الم، و نقش نفس و بدن در پيدايش آن‌ها متفاوت است. دانشمندان تجربي، تبييني كاملاً فيزيكاليستي از نحوۀ حصول لذت و الم به‌دست داده و برخي بر اين اساس، حالات نفساني را به گونه‌هايي صرفاً جسماني فروكاسته‌اند. ابن‌سينا درخصوص لذات و آلام حسي، نقشي بالسويه براي نفس و بدن قائل شده؛ اما حصول لذات و آلام وهمي و خيالي را از اوصاف نفس متعلق به بدن دانسته است. ازنظر او تنها لذات و آلام عقلي از اوصاف نفس بما هي‌نفس هستند؛ اما طبق ديدگاه صدرالمتألهين، از آنجا كه لذت و الم ازسنخ ادراك است و از طرفي همۀ قواي ادراكي، مجرد از ماده هستند، لذت و الم ناشي از هركدام نيز مجرد از ماده است؛ از اين روي، آنچه در علوم تجربي دربارۀ سازوكار و فيزيولوژي حصول لذت و الم ذكر مي‌شود، مربوط به حقيقت اين دو مقوله نيست و درواقع، به مرحلۀ زمينه‌سازي و اِعداد آن‌ها‌ بازمي‌گردد. در اين مقاله، ضمن بررسي حقيقت لذت و الم، و تبيين مراحل پيدايش انواع آن‌ها نقش ايجابي و سلبي نفس و بدن در مراحل شكل‌گيري لذت و الم را با توجه به مباني موردنظر ابن‌سينا و ملاصدرا تحليل كرده‌ايم.