اثرپذيري داستان ديوِ گاوپاي و داناي دينيِ مرزبان‌نامه از داستان‌هاي حضرت موسي ع و حضرت محمّد ص

يكي از داستان‌هاي مهم و چالش‌برانگيز مرزبان‌نامه، ديوِ گاوپاي و داناي ديني است كه باب چهارم اين كتاب را به خود اختصاص داده و از زواياي مختلفي به آن نگريسته شده است. يكي از دلايل تعدّد گمانه‌زني‌ها دربارۀ اين داستان، تداعي معاني و ارتباط برقرار كردن آن با طيفي از روايات ديني، تاريخي، اساطيري و بن‌مايه‌هاي داستانيِ موجود در اساطير ايراني و داستان‌هاي سامي است كه هركدام به‌نوعي با داستان ديوِ گاوپاي و داناي ديني اشتراكات مضموني دارند و اين احتمال وجود دارد كه  وراويني  با گنجاندن هدفمند برخي نشانه‌ها و شواهد در متن، بر آن بوده است تا مخاطبِ آگاه را به آن روايات، رهنمون شود. وي از اين طريق، ضمن گسترش اغراض و ابعاد داستاني و پيوند دادن ذهن مخاطب با روايات مشابه، بين عبارات باب چهارم مرزبان‌نامه انسجام و هماهنگي برقرار مي‌كند. پژوهش‌هاي انجام‌شده در اين باره، اين داستان را بيشتر از ديدگاه نقد اسطوره‌شناسي و الگوهاي روايي مربوط به آن و اديان ايران باستان كاويده‌اند و ارتباط آن با داستان‌هاي سامي نظير داستان حضرت موسي ع و حضرت محمّدص در متون ديني و تاريخي مغفول مانده ‌است. در اين نوشتار، به شيوۀ توصيفي - تحليلي، بر اساس شواهدِ درون‌متني و برون‌متني و ارائۀ مستندات ساختاري، لفظي و محتوايي، شباهت‌ها و روابط اين داستانِ مرزبان‌نامه با روايات مذكور تبيين مي‌گردد و نشان داده‌ مي‌شود كه چگونه وراويني به مدد هنر ويژۀ خويش و به‌كارگيري شگردهاي قصّه‌پردازي، داستاني با گفتماني چندلايه پديد آورده كه صداهاي مختلفي از آن شنيده مي‌شود.