سنجش وضعيت گردشگري ميراث فرهنگي با استفاده از فرايند تحليل سلسله‌مراتبي (مورد مطالعه: آثار و ابنيه تاريخي شهرستان كلات)

آثار و ابنيه تاريخي ضمن ارائه جلوه‌هايي از معماري و تمدن ايراني ـ اسلامي، عرصه‌هاي چندگانه توسعه را تحت‌الشعاع قرار داده و پايداري را در مناطق به ارمغان مي‌آورد. شهرستان كلات به عنوان تلاقي‌گاه منحصر‌به‌فرد تاريخ، فرهنگ و جغرافيا، مقصدي است مطلوب براي گردشگري؛ اما تعدادي از آثار تاريخيِ آن اعم از ابنيه، محوطه‌ها و تپه‌هاي تاريخي، در سايه غفلت، از نقش مؤثري كه مي‌توانند در رونق گردشگري و توسعه پايدار منطقه داشته باشند، به دور مانده و در معرض تخريب قرار گرفته‌اند؛ درنتيجه اين پژوهش كاربردي با هدف سنجش وضعيت كنوني گردشگري ميراث فرهنگي در شهرستان (با تأكيد بر آثار و ابنيه تاريخي آن)، منطبق بر روش توصيفي ـ تحليلي و به دو شيوه كتابخانه‌اي (براي شناخت پيشينه نظري و تجربي) و پيمايشي به جمع‌آوري اطلاعات پرداخته است؛ به گونه‌اي كه از ابزار مشاهده و فيش‌برداري براي شناخت عيني محيط بهره برده شد و با توزيع تصادفي 96 پرسشنامه در ميان كاربران و تبديل داده‌هاي كيفي به كمي جهت احصاي امتياز زيرمعيارها و نيز توزيع 11 پرسشنامه به روش گلوله‌برفي در ميان خبرگان و انجام تحليل سلسله‌مراتبي اِي‌اِچ‌پي بر روي داده‌ها جهت احصاي امتيازهاي معيارها و مؤلفه‌ها و درنهايت ضرب و ادغام وزن‌هاي نهايي دو دسته فوق در يكديگر، امتياز و اولويت نهايي مؤلفه‌ها در توسعه اين گونه گردشگري در شهرستان به دست آمد؛ نتايج نظرسنجي از خبرگان و كاربران بيانگر شرايط نامطلوب اين گونه گردشگري در حال حاضر منطقه است كه از نظر آن ها تنها مؤلفه‌هاي تعاملات اجتماعي ميان جامعه ميزبان و گردشگران، مديريتي ـ سازماني و هويت تاريخي منشعب از ميراث فرهنگي مطلوب است و ساير مؤلفه‌ها در وضعيتي نامطلوب به سر مي‌برند؛ در اين ميان، سامان دهي و بهبود مؤلفه‌هاي زيرساخت‌هاي گردشگري (امتياز 0.036-)، بودجه و اعتبار (امتياز 0.021-)، بهداشت و پاكيزگي محيط (امتياز 0.012-)، به ترتيب درجه عدم مطلوبيت، اولويت‌هاي مورد توجه جهت توسعه اين گونه گردشگري در شهرستان هستند.