واكاوي جايگاه و شأن منحصربه‌فرد فلسفه در انديشۀ سيدجمال‌الدين اسدآبادي

سيدجمال‌الدين اسدآبادي فيلسوفِ آغازگر تاريخ بيداري ايرانيان است. سيدجمال با سفر به كشورهاي گوناگون، با افكار و مدنيت جديد در غرب و عقب‌افتادگي ملل شرق آشنا شد. مسئلۀ اصلي اين نوشتار آن است كه سيد در حركت اصلاحي خود براي مبارزه و رفع اين بحرانِ جوامع مسلمان، چه راه‌حلي ارائه داده است. سپس از طريق مراجعه به آثار به‌جاي‌مانده از وي و به روش توصيفي ـ تحليلي، اين مقالۀ مختصر درصدد نشان دادن جايگاه، چيستي، ضرورت و خاستگاه فلسفه از منظر انديشه‌هاي سيد است و اينكه در نظر وي پيشرفت و نيل به مدنيت و جبران عقب‌افتادگي از مسير فلسفه و ترويج عقلانيت ميسر است. البته براي رسيدن به اين هدف، شخصيت فلسفي سيدجمال، فوايد و كارايي فلسفه و حتي نحوﮤ شكل‌گيري علوم در نوشته‌هاي او نيز به‌خوبي روشن مي‌شود. شاهد مهم او در اينكه روحيۀ فلسفي چگونه موجب ترقي و توسعه و ايجاد مدنيت در جوامع مي‌شود، وقوع نهضت ترجمه و مدنيت حاصل از آن بين مسلمانان سده‌هاي نخست تاريخ اسلام است.