ديدگاه محمّد باقرميرزا خسروي به زنان در رمان شمس و طغرا

انقلاب مشروطه در ايران سرآغاز تحوّلات فرهنگي اجتماعي گسترده‌اي بود. پيدايش نگاهي نو به زن به‌عنوان انسان و توجه به وجوه مختلف زندگي ايشان در آثار شاعران و نويسندگان از پيامدهاي اين تحوّلات بوده است. محمّدباقر ميرزا خسروي نويسنده نخستين رمان تاريخي كشور كه از مشروطه‌خواهان منطقۀ غرب نيز بود، در كتاب خود به نام شمس و طغرا به نقش‌آفريني زنان پرداخت. او در رمانش ضمن بيان برخي از باورهاي مردم عهد قاجار در مورد زنان، ايشان را به سه گروه اشراف، كنيزكان و زنان عامي و بيابان‌نشين تقسيم كرد و به بيان ويژگي‌هاي هر طبقه از اين زنان پرداخت. از آنجا كه محمّدباقر ميرزا تحت تأثير حوادث سياسي و اجتماعي عصر مشروطه بوده، محتمل است كه نگاه وي به زنان و حقوق انساني آن‌ها، نگاهي متفاوت و متمايز از افراد عادي جامعه آن روزگار بوده است. يافته‌هاي اين پژوهش توصيفي تحليلي حكايت از آن دارد كه خسروي ارداتي خاص به طبقه اشراف داشته و تنها زنان اين طبقه را شايسته تعليم و تربيت و مصاحبت دانسته است. نكته درخور توجه اينكه تحولات مختلف فرهنگي و اجتماعي پس از مشروطه‌خواهي و معاشرت با روشنفكران كوچكترين تأثيري در انديشۀ خسروي و تغيير نگرش او نسبت به زنان نداشته است.