بازشناسي عناصر اساسي (ماهيت‌ساز) روان‌شناسي اسلامي در پژوهش‌هاي چهل سال اخير ايران: تحليل محتواي كيفي

پژوهش حاضر با هدف بررسي چيستي و كشف عناصر اصلي روان‌شناسي اسلامي در پژوهش‌هاي منتشرشده در ايران از سال 1359 تا 1399 انجام شده است. بدين‌منظور، مقالات علمي، كتاب‌ها و مصاحبه‌هاي مكتوبي كه به بررسي و نظريه‌پردازي در حوزه روان‌شناسي اسلامي پرداخته‌اند، جمع‌آوري و پالايش شد و در نهايت 35 مقاله، 10 كتاب و 13 مصاحبه مكتوب گرد آمد. اين منابع از لحاظ ارتباط مستقيم با سؤال و هدف پژوهش انتخاب گرديدند. به علت گستردگي و پراكندگي مستندات موجود در خصوص روان‌شناسي اسلامي، داده‌هاي جمع‌آوري‌شده به روش «تحليل محتواي كيفي» در سه مرحله «رمزگذاري باز»، «رمزگذاري محوري» و «رمزگذاري انتخابي» تجزيه و تحليل گرديد. در مرحله رمزگذاري باز، ابتدا 115 رمز استخراج شد كه پس از تلخيص و يكپارچه‌سازي، 47 رمز كه با ساير رمزها همپوشاني نداشت، كشف گرديد. در مرحله رمزگذاري محوري، رمزهاي به‌دست‌آمده از مرحله قبل، دسته‌بندي شد و 16 رمز به دست آمد. در نهايت، رمزهاي محوري در چهار رمز انتخابي «تعريف»، «روش»، «موضوع» و «اهداف» جاي گرفت. اين رمزهاي انتخابي نيز با عنوان «عوامل ركني روان‌شناسي اسلامي» و در ذيل اين عنوان كه از آن به «مقوله هسته‌اي» ياد مي‏شود، قرار گرفت.